Sầu riêng rụng trái non: Nguyên nhân, giải pháp, phòng tránh hiệu quả

Sầu riêng rụng trái non có thể do sinh lý tự nhiên, cây thiếu dưỡng chất, thời tiết cực đoan hoặc sâu bệnh tấn công. Nếu không xử lý kịp thời, cây dễ suy, năng suất giảm mạnh. Bài viết này cùng AKIFARM tổng hợp nguyên nhân, cách khắc phục trong vụ hiện tại và những biện pháp phòng tránh cho các vụ sau.

1. Vì sao sầu riêng rụng trái non?

Trái non sầu riêng có thể rụng vì nhiều lý do khác nhau:

• Thiếu hoặc mất cân đối dinh dưỡng: Đất nghèo hữu cơ, bón phân không cân đối, hoặc cây mang quá nhiều trái khiến nguồn dinh dưỡng không đủ chia đều. Trái non sẽ rụng dần, cây suy, lá vàng, đọt kém.
• Thời tiết cực đoan: Khô hạn kéo dài rồi gặp mưa lớn đột ngột, nắng gắt, gió lạnh… đều có thể gây sốc sinh lý, làm rụng trái non dù vườn không có dấu hiệu sâu bệnh rõ ràng.
• Sâu bệnh tấn công: Sâu ăn bông, sâu đục trái, rệp sáp, rầy mềm, bọ trĩ, nhện đỏ, bệnh thán thư, vàng lá thối rễ, nứt thân xì mủ, nấm hồng… đều có thể làm trái non biến dạng và rụng hàng loạt.
• Sốc phân, sốc thuốc và cạnh tranh dinh dưỡng với đọt non: Giai đoạn mang trái nếu phun/bón phân – thuốc không đúng liều hoặc cây bật đọt mạnh cùng lúc với nuôi trái, dinh dưỡng sẽ dồn lên đọt, trái non bị “bỏ đói” nên rụng nhiều.
• Rụng sinh lý tự nhiên: Cây ra rất nhiều hoa và trái nhỏ, sau đó tự “lọc bớt” những trái ở vị trí xấu, trái yếu hoặc vượt quá sức nuôi. Đây là cơ chế bảo vệ của cây nhưng nếu kết hợp với các yếu tố bất lợi khác, tỉ lệ rụng sẽ tăng cao bất thường.

Để giảm rụng, bà con cần cùng lúc xử lý cả nước, phân, tán và sâu bệnh chứ không chỉ tập trung vào một khâu.

2. Cách xử lý khi sầu riêng rụng trái non

Khi đã thấy trái non rụng nhiều, việc đầu tiên là giảm tải cho cây, ổn định lại nước, phân và sâu bệnh.

2.1 Tỉa và phân bổ lại số trái trên cây

Tỉa trái đúng thời điểm giúp cây tập trung dinh dưỡng cho những trái còn lại và hạn chế rụng thêm. Thường sẽ tỉa ba đợt:

• Đợt tỉa đầu tiên thực hiện khi trái được khoảng 3–4 tuần sau nở hoa, kích thước cỡ hạt mít. Lúc này nên loại bỏ những trái cuống nhỏ, chen chúc, méo mó, sâu bệnh và giữ lại chừng 6–8 trái mỗi chùm. 
• Đợt thứ hai khoảng tuần thứ tám, khi trái cỡ trứng gà, tiếp tục tỉa những trái dị dạng, cong vẹo, còn lại khoảng 3–4 trái mỗi chùm. 
• Đợt tỉa thứ ba khi trái khoảng 10 tuần, bằng nắm tay, ưu tiên giữ lại trái đúng form giống, cuống khỏe, mỗi chùm chỉ nên để 2–3 trái; tổng số trái trên cây điều chỉnh trong khoảng 70–120 trái tùy tuổi cây và sức vườn.

2.2 Phun phân bón lá dưỡng trái, giữ cuống chắc

Từ giai đoạn nuôi hoa đến khi trái được khoảng 60 ngày tuổi, trái non cần nguồn dinh dưỡng ổn định. Bà con có thể phun phân bón lá NPK cân đối, chẳng hạn công thức 20-20-20+TE, định kỳ 7–15 ngày một lần để bổ sung nhanh dưỡng chất. Khi thấy cây ra đọt non trong giai đoạn này, nên kết hợp phun thêm MKP hoặc KNO3 theo liều khuyến cáo, giúp hạn chế đọt mới phát triển quá mạnh, tránh tình trạng dinh dưỡng dồn lên đọt, cuống trái yếu, trái non dễ rụng.

2.3 Bón phân nuôi trái để hạn chế rụng

Bón phân gốc được chia làm ba mốc chính:

• Lần đầu khi trái được khoảng 60 ngày, to cỡ trứng gà, dùng NPK 15-15-15 với lượng khoảng 0,5 kg/cây, chia làm hai lần bón, mỗi lần cách nhau 10–15 ngày; sau khi rải cần tưới nước nếu đất khô để phân tan đều. 
• Lần thứ hai khi trái được 80–85 ngày tuổi, chuyển sang NPK 12-12-17+TE hoặc 12-7-17+TE, liều khoảng 0,15–0,25 kg/cây và có thể lặp lại sau 10–15 ngày. 
• Lần thứ ba, lúc trái khoảng 100–105 ngày, ưu tiên kali trắng K2SO4 với lượng 0,3 kg/cây, sau bảy ngày có thể bón thêm 0,3–0,5 kg/cây tùy sức cây và mật độ trái. 

Với giống Ri6, do thu sớm hơn Monthong khoảng 15–20 ngày, lịch bón trên cần được dịch sớm hơn khoảng 10–15 ngày để phù hợp giai đoạn phát triển của trái.

2.4 Quản lý sâu bệnh hại trên lá, bông và trái non

Trong giai đoạn này, bất kỳ dịch hại nào tấn công cũng có thể làm rụng trái non tăng đột biến. Sâu ăn bông và sâu đục trái làm cuống bông, cuống trái bị tổn thương, bông rụng, trái non biến dạng. Bọ cánh cứng cắn phá bông; rệp sáp, rầy mềm chích hút nụ, bông và trái nhỏ; rầy rệp, bọ trĩ, nhện đỏ làm hư lá và cơi đọt, gián tiếp khiến trái rụng. Nấm thán thư gây khô lá, khô bông, cháy cuống trái; vàng lá thối rễ, nứt thân xì mủ làm cây suy; nấm hồng gây thối trái, nhất là những vườn đã bị xì mủ trước đó.

Bà con cần thăm vườn thường xuyên để phát hiện sớm, không để dịch bùng phát mới xử lý. Những cây quá yếu không nên để trái mà tập trung phục hồi. Khi phải phun thuốc, nên chọn thuốc phù hợp, ưu tiên dạng ít gây sốc, tránh phun trong lúc hoa đang xổ nhụy vì có thể cản trở thụ phấn.

2.5 Chăm sóc, bổ sung dinh dưỡng hữu cơ cho cây

Ngoài sâu bệnh, thời tiết và sức cây cũng là yếu tố quyết định. Mùa khô nếu để đất khô nứt rồi gặp mưa lớn, cây rất dễ bị sốc sinh lý. Khuyến cáo là duy trì tưới đều, nhất là giai đoạn nhú mắt cua, có thể tưới hai ngày một lần để cây không bị “đứt nước”. Khi cây ra hoa, đậu trái quá dày, hoặc cây đang bệnh, cần ưu tiên tỉa bớt hoa, trái và phục hồi cây trước khi nghĩ tới năng suất.

Ở giai đoạn mang hoa, trái, cây cũng rất nhạy với phân và thuốc. Phun/bón quá liều, trộn nhiều loại không đúng khuyến cáo đều có thể gây sốc, dẫn đến rụng trái non. Trường hợp cây vừa mang trái vừa bật cơi đọt mạnh, nên dùng các biện pháp kéo đọt hoặc chặn đọt hợp lý: khi nhú mắt cua có thể đẩy đọt đi sớm để đọt kết thúc trước giai đoạn nuôi trái; khi đang nuôi trái, nếu đọt non tiếp tục xuất hiện thì áp dụng sản phẩm hãm đọt theo hướng dẫn để hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng.

Bà con nên duy trì phân hữu cơ chất lượng thay vì chỉ dựa vào NPK. Phân gà hữu cơ AKIFARM là một lựa chọn phù hợp cho vườn sầu riêng:

• Trước hết, phân gà AKIFARM bổ sung nguồn đa – trung – vi lượng dạng chậm tan, hữu cơ cao, giúp trái bám tốt hơn và cuống trái chắc. Dinh dưỡng được nhả đều, tránh tình trạng cây “no – đói” thất thường, một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trái non rụng nhiều.
• Thứ hai, phân giúp cải thiện cấu trúc đất, làm đất tơi xốp, rễ ăn sâu và lan rộng. Các acid humic – fulvic sinh ra trong quá trình ủ vi sinh kích thích rễ mới, tăng khả năng hút nước và dinh dưỡng, giảm hiện tượng “nghẽn rễ” sau những đợt mưa lớn.
• Thứ ba, phân gà AKIFARM được lên men vi sinh hai lần, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh vùng rễ và hạn chế dần áp lực nấm gây thối rễ, xì mủ – nhóm bệnh thường dẫn đến rụng trái non hàng loạt. Cây khỏe hơn nên ít rụng trái “vô cớ” khi thời tiết thay đổi.
• Cuối cùng, nhờ cung cấp dinh dưỡng chậm và bền, cây giảm hẳn nguy cơ sốc phân, sốc mặn hoặc sốc thời tiết. Trái non trong 2–3 tuần sau đậu – giai đoạn nhạy cảm nhất – cũng bám tốt hơn, không rơi rụng dồn dập như những vườn chỉ dùng phân hóa học.

Tóm lại, phân gà hữu cơ AKIFARM vừa nuôi đất, nuôi rễ, vừa cung cấp dinh dưỡng ổn định giúp cây sầu riêng giữ trái tốt, là nền dinh dưỡng quan trọng để giảm rụng trái non trong những vụ tiếp theo.

3. Biện pháp phòng tránh sầu riêng rụng trái non cho vụ sau

Để những vụ sau trái ít rụng hơn, ngoài việc xử lý trong vụ hiện tại, bà con cần xây dựng chiến lược phòng bệnh và nuôi cây dài hạn.

3.1 Kiểm soát bệnh xì mủ thân, thối trái do nấm Phytophthora

Bệnh Phytophthora gây hại từ rễ, thân đến trái; nếu không kiểm soát tốt, cây suy, thối trái nhiều và rụng hàng loạt. Bà con có thể áp dụng phác đồ tiêm phòng theo bốn mốc: sau thu hoạch; trước khi xử lý làm bông; khi trái bằng quả cam (khoảng 60 ngày sau xả nhụy); và khi trái đạt khoảng 1,5–2 kg (khoảng 100 ngày sau xả nhụy). Thuốc được pha theo tỷ lệ 1:1 với nước sạch, tiêm 2–3 mũi quanh thân.

Khi trên thân và trái đã xuất hiện dấu hiệu bệnh, cần phun thuốc nồng độ phù hợp trực tiếp lên trái, lập lại sau bảy ngày. Vết xì mủ trên thân phải được vệ sinh, cạo sạch mô bệnh rồi quét thuốc nhiều lần cho tới khi khô.

3.2 Phòng trừ nhện đỏ trên tán lá và trái

Nhện đỏ thường gây hại mạnh trong mùa khô, trú ngụ mặt dưới lá, tạo ra những đốm xám trắng rồi làm lá vàng khô. Lá mất diệp lục sẽ quang hợp kém, cây suy, trái non cũng khó giữ. Bà con nên theo dõi thường xuyên, phát hiện sớm để xử lý khi mật số còn thấp, kết hợp giữ ẩm vừa phải, không để tán cây quá khô nóng.

3.3 Chủ động phòng rầy phấn trắng gây suy cây, rụng trái

Rầy phấn trắng tấn công chồi và lá non, làm lá quăn queo, khô và rụng. Khi bộ lá liên tục bị tổn thương, cây không đủ “nhà máy” quang hợp, việc nuôi trái sẽ bị ảnh hưởng. Để phòng, nên phun thuốc khi mỗi đợt lá mới vừa hình thành. Khi phát hiện chồi non bị hại, cần xử lý liên tiếp hai lần, mỗi lần cách nhau 5–7 ngày, có thể kết hợp phun thêm phân bón lá liều nhẹ để bộ lá phục hồi nhanh.

3.4 Chăm sóc cây để giảm nguy cơ sượng trái, rụng trái

Giai đoạn trái chuyển từ non sang già, tích lũy tinh bột là lúc dễ xảy ra sượng trái và rụng trái nếu chăm không đúng. Lúc này cây rất cần các vi lượng như magiê, kẽm, đồng để quang hợp tốt và tích lũy tinh bột đầy đủ. Bà con nên ưu tiên dùng kali trắng K2SO4 trong giai đoạn lên cơm, vừa giúp cơm đầy, chất lượng trái tốt, vừa giảm nguy cơ sượng; hạn chế kali đỏ chứa clo vì dễ làm trái bị sượng hơn.

Mùa mưa, việc thoát nước cần được chú trọng. Bồn trồng phải được khai thông để nước không ứ đọng lâu ngày. Cây bị úng lâu rất dễ rụng trái hàng loạt ngay sát thời điểm thu hoạch.

Với việc kết hợp quản lý nước, dinh dưỡng, sâu bệnh và tán lá hợp lý, đồng thời sử dụng phân hữu cơ chất lượng như phân gà viên nở AKIFARM để xây dựng nền đất – nền rễ khỏe, bà con sẽ dần giảm được hiện tượng sầu riêng rụng trái non, giữ trái tốt hơn và có những vụ sầu riêng ổn định, bền vững hơn.