Bệnh thán thư trên cây tiêu: Dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý

Bệnh thán thư trên cây tiêu hay bùng phát vào mùa mưa khiến lá cháy rụng, bông và quả non bị khô đen, từ đó kéo năng suất xuống nhanh. Hãy cùng AKIFARM tìm hiểu dấu hiệu, nguyên nhân đến cách phòng trị bệnh dễ áp dụng nhé. Xem ngay!

1. Bệnh thán thư là gì và vì sao dễ mắc bệnh trên cây tiêu?

Bệnh thán thư trên cây tiêu là bệnh do nấm gây ra, thường có biểu hiện trên lá và có thể lan sang thân, cành và chùm quả. Trong đó môi trường vườn ẩm, rậm và thoát nước kém là bối cảnh khiến bệnh dễ phát sinh.

1.1. Bệnh thán thư là gì trên cây tiêu?

Bệnh do nấm gây hại do cây tiêu được chăm sóc trong môi trường ẩm thấp thì bào tử nấm nảy mầm và tạo vết bệnh. Khi vết bệnh già thì rìa vết có thể thấy ranh giới giữa mô khỏe và mô nhiễm.

1.2. Bệnh ảnh hưởng ra sao đến năng suất cây trồng?

Bệnh thán thư trên cây tiêu làm lá khô cháy và rụng sớm, cây giảm quang hợp và suy yếu dần. Việc cây trồng bị yếu đi sẽ kéo theo sức chống chịu giảm và bệnh dễ nặng hơn trong mùa mưa. 

Nếu bệnh lan qua gié bông và quả, thì bông và quả non sẽ bị khô đen, rụng sớm hoặc lép. Còn thân và cành tiêu thì bệnh có thể gây tháo đốt, ảnh hưởng lâu dài đến vườn trồng. 

1.3. Thời điểm bệnh thán thư thường xuất hiện nhiều

Bệnh thán thư trên cây tiêu có thể gặp quanh năm nhưng thường nhiều nhất vào mùa mưa. Việc mưa kéo dài sẽ làm lá ướt lâu, độ ẩm trong vườn tăng cao và tạo điều kiện thuận lợi cho nấm. Vào giai đoạn này thì bà con cần thăm vườn đều để phát hiện sớm bệnh, cũng như xử lý sớm giúp khoanh vùng và giảm thiệt hại.

2. Nguyên nhân gây bệnh thán thư trên cây tiêu

Bệnh thán thư trên cây tiêu do nấm Colletotrichum là chính, nhưng mức độ bùng phát cũng phụ thuộc vào môi trường vườn và đường lây trong chăm sóc. Bởi vì bào tử có thể phát tán qua mưa, gió, côn trùng chích hút và dụng cụ làm vườn.

2.1. Nấm Colletotrichum

Bệnh thán thư trên cây tiêu chủ yếu do nấm Colletotrichum spp. gây ra, thường nhắc đến là Colletotrichum gloeosporioides. Trong đó nấm gây hại trên lá, đôi khi trên thân và chùm quả. Ở trong điều kiện thuận lợi thì bào tử phát triển càng nhanh và tạo vết bệnh. Vì vậy nếu không xử lý kịp thì bệnh sẽ càng lan rộng trong vườn.

2.2. Vườn tiêu rậm rạp và ẩm thấp

Vườn rậm sẽ làm giảm lưu thông không khí, tăng độ ẩm cục bộ và khiến lá lâu khô. Đây là nền tảng cho bệnh thán thư phát triển mạnh trong mùa mưa. Việc để thoát nước kém làm đất ẩm kéo dài, từ đó tạo điều kiện cho bào tử dễ bám trên lá, thân và quả hồ tiêu. Vì vậy bà con cần lưu ý hai yếu tố độ thoáng và thoát nước vườn tiêu. 

2.3. Các yếu tố khiến bệnh thán thư lây lan trong vườn

Bào tử nấm có thể phát tán qua nước mưa và gió. Qua đó thì vết thương do côn trùng tạo ra cũng là con đường giúp nấm xâm nhập. Các dụng cụ như cuốc, xẻng và kìm bấm nếu không vệ sinh kỹ thì có thể mang mầm bệnh. Việc thao tác chăm sóc từ cây bệnh sang cây khỏe không cẩn thận sẽ làm lây bệnh nên bà con cần cẩn thận. 

3. Dấu hiệu dễ nhận biết bệnh thán thư trên cây tiêu

Bệnh thán thư trên cây tiêu thường khởi phát trên lá với chuỗi đổi màu dễ nhận. Khi kéo dài thì bệnh có thể lan sang gié hoa, quả non và thân cành. Trong đó vết bệnh không cố định hình dạng, có thể tròn hoặc bất định và sẽ lớn dần, làm phần nhiễm khô theo thời gian.

3.1. Trên lá cây tiêu

Bệnh thán thư trên cây tiêu xuất hiện trên lá với đốm vàng, sau đó chuyển nâu rồi nâu đậm và đen. Vết bệnh hay gặp ở chóp lá hoặc mép lá, rồi lan rộng vào phiến lá. Khi vết bệnh già thì phần rìa có thể xuất hiện quầng sáng màu vàng tạo ranh giới giữa mô khỏe và mô bệnh. Lúc đó lá bị lan rộng bệnh thường khô cháy và rụng sớm.

3.2. Trên gié hoa và quả non hồ tiêu

Nếu bệnh lây qua gié bông hoặc gié quả, bông và quả non có thể bị khô đen. Một số trường hợp thấy vết đen ở cuống bị xoắn và khô và dẫn đến rụng sớm. Quả non nhiễm bệnh thường khô lại, lép nhân và không phát triển tiếp. Điều này sẽ làm sản lượng tiêu rõ ràng trong mùa mưa của bà con. 

3.3. Trên thân, cành và hiện tượng tháo đốt

Trên thân và cành thì bệnh tán thư có thể làm phần thân thâm đen. Bệnh nặng hơn sẽ gây tháo đốt, khô cành và rụng cành, từ đó khiến cây tiêu suy nhanh. Khi bệnh lan lên cành thì khả năng vận chuyển dinh dưỡng sẽ giảm và cây phục hồi chậm. Vì vậy bà con cần kiểm tra thân cành khi thấy lá có vết bệnh điển hình.

3.4. Bệnh có thể xuất hiện cùng bệnh chết nhanh trên cây tiêu

Bệnh thán thư trên cây tiêu có thể bùng phát đồng thời khi vườn bị nhiều tác nhân nấm bệnh tấn công và có dấu hiệu bệnh chết nhanh. Vì vậy bà con cần quan sát kỹ lưỡng và kiểm tra các dấu hiệu về bệnh trên hồ tiêu để tránh bỏ sót rủi ro. 

4. Phân biệt bệnh thán thư với việc hồ tiêu thiếu Kali

Ở nhiều vườn thì bệnh thán thư trên cây tiêu dễ bị nhầm với thiếu Kali vì đều có khô viền. Nếu bà con muốn phân biệt thì cần nhìn ranh giới vết và chuỗi đổi màu để đưa ra hướng xử lý phù hợp. 

4.1. Điểm giống nhau khiến bà con dễ nhầm

Điểm giống nhau thường là lá bị khô ở mép hoặc đuôi lá. Nếu bà con nhìn nhanh sẽ thấy lá cháy và mất màu xanh thì nên dễ nghĩ cây thiếu dinh dưỡng. Trong đó bệnh thán thư trên cây tiêu và việc thiếu Kali đều làm cây kém sức và lá xấu đi. 

Ngoài ra khi vườn đang mùa mưa sẽ khiến cây vừa bị rửa trôi dinh dưỡng vừa dễ phát sinh nấm. Lúc này bà con cần soi kỹ ranh giới vết bởi vì hiện tượng hai tình huống này xuất hiện cùng lúc sẽ khiến bà con càng khó phân biệt. 

4.2. Dấu hiệu khác nhau

Vết bệnh thường đổi màu theo chuỗi vàng, nâu, nâu đậm rồi đen. Khi vết già thì rìa vết có thể có quầng sáng màu vàng ngăn mô khỏe và mô nhiễm. Trường hợp khô do thiếu Kali thì phần tiếp giáp thường không có viền sáng màu vàng như trên. Đây là điểm mà bà con cần chú ý khi quan sát và phân biệt. 

5. Điều kiện và diễn biến phát sinh bệnh thán thư

Bệnh thán thư trên cây tiêu phát triển mạnh khi độ ẩm cao, mưa nhiều và vườn thiếu thông thoáng. Qua đó thì cây bị suy yếu do chăm sóc kém hoặc bón phân không cân đối cũng sẽ dễ nhiễm bệnh. Vì vậy người trồng cần theo dõi diễn biến môi trường và sức cây trồng theo từng giai đoạn. 

5.1. Độ ẩm cao và mưa kéo dài

Tình trạng mưa kéo dài sẽ làm nước đọng, lá ướt lâu, vườn tăng ẩm và thiếu nắng. Đây là điều kiện thuận lợi để bào tử nấm phát tán và nảy mầm. Nên vì vậy và con hay thường gặp bệnh thán thư trên cây tiêu nhiều trong mùa mưa.

Không chỉ do yếu tố mưa mà việc tưới nước không hợp lý cũng có thể làm ẩm độ tăng cao. Nếu nước bắn lên tán lá hoặc tưới tràn từ cây bệnh sang cây khỏe thì nguy cơ lây lan sẽ cao hơn. Vì vậy bà con cần quản lý nước trong mùa mưa chặt chẽ để tránh tạo môi trường phát triển nấm bệnh. 

5.2. Nhiệt độ phát triển nấm gây bệnh

Nấm phát triển tốt trong khoảng 25–30°C hoặc 28–30°C tùy vào từng khu vực trồng tiêu. Khi nhiệt độ này đi cùng ẩm độ cao thì vết bệnh thán thư sẽ lây lan nhanh hơn thông qua mưa, gió và thao tác chăm sóc. Điều này đòi hỏi bà con phải tăng cường thăm vườn để quan sát dấu hiệu và tình hình vườn trồng. 

5.3. Cây tiêu suy yếu

Việc bón phân không cân đối hoặc chăm sóc kém sẽ làm hồ tiêu suy yếu. Khi cây yếu đi thì sức đề kháng sẽ giảm, bệnh thán thư trên cây tiêu cũng dễ tấn công và lây lan. Đây là lý do dù cùng điều kiện thời tiết nhưng vườn tiêu yếu thường sẽ bị bệnh nặng hơn.

Ngoài ra khi cây đã chịu áp lực sâu bệnh khác hoặc có dấu hiệu bệnh chết nhanh thì sẽ tạo nhiều nguy cơ phát sinh kèm. Vì vậy bà con phải nắm rõ các bệnh hại trong vườn trồng và xử lý cùng lúc, không chỉ xử lý một vết bệnh riêng lẻ. Mục tiêu là đưa cây tiêu về trạng thái ổn định và tiếp tục canh tác. 

6. Cách phòng bệnh thán thư trên cây tiêu

Việc phòng bệnh thán thư trên cây tiêu tập trung vào làm vườn thông thoáng, giảm ẩm và giảm nguồn lây. Các biện pháp chính là tỉa cành, vệ sinh vườn, cải thiện thoát nước và thăm vườn đều.

6.1. Tỉa cành vườn tiêu

Đây là cách giảm điều kiện thuận lợi cho bệnh bởi vì tỉa cành giúp vườn thoáng, nhận ánh sáng và làm lá nhanh khô sau mưa. Trong đó bà con cần thực hiện cắt tỉa cành lá già, đặc biệt phần lá chạm đất. 

6.2. Vệ sinh vườn và xử lý lá, cành bệnh

Khi thấy lá, cành, gié có vết bệnh thì bà con cần cắt bỏ và thu gom ngay vì điều này giúp giảm nguồn bào tử trong vườn. Sau khi thu gom thì người trồng đem phần nhiễm bệnh đi tiêu hủy như đốt hoặc chôn sâu với mục tiêu là không để tàn dư bệnh còn ở lại trong vườn. 

6.3. Cải thiện thoát nước cho vườn tiêu vào mùa mưa

Thoát nước kém sẽ làm vườn ẩm kéo dài và tạo điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển. Vì vậy việc cải thiện thoát nước là biện pháp phòng quan trọng với bệnh thán thư trên cây tiêu. Trong mùa mưa thì bà con cần hạn chế tình trạng đọng nước và ngập úng.

Khi đất quá ẩm thì cây trồng cũng sẽ dễ suy, từ đó bệnh thán thư trên cây tiêu dễ bùng hơn. Vì vậy thực hiện quản lý thoát nước vừa giúp giảm nấm và vừa giúp giữ sức cây. Đây là nền tảng mà bà con cần thực hiện để các biện pháp khác phát huy hiệu quả.

6.4. Thăm vườn thường xuyên

Việc thăm vườn giúp phát hiện sớm vết bệnh trên lá, gié hoa và quả non. Bà con phát hiện càng sớm thì việc xử lý bệnh thán thư trên cây tiêu càng dễ dàng. Khi làm cỏ và chăm sóc nên tránh làm tổn thương rễ để không tạo điều kiện cho tác nhân gây hại xâm nhập.

7. Cách xử lý khi bệnh thán thư đã xuất hiện trên hồ tiêu

Khi bệnh thán thư trên cây tiêu đã xuất hiện thì bà con cần cắt bỏ phần bệnh và phun thuốc trừ nấm theo khuyến cáo. Sau khi xử lý thuốc, nhà vườn có thể bổ sung Trichoderma để hỗ trợ phục hồi.

7.1. Cắt bỏ và tiêu hủy các bộ phận cây bị bệnh

Ngay khi phát hiện bệnh thán thư trên cây tiêu thì bà con nên cắt bỏ lá, cành, gié hoa và chùm quả bị nhiễm. Việc này giúp giảm nhanh nguồn bào tử trên cây, trong đó khi cắt cũng cần gom gọn tàn dư để tránh rơi vãi mầm bệnh ra đất và tán cây tiêu.

Sau khi thu gom thì bà con đem phần bệnh đi tiêu hủy theo cách phù hợp như đốt hoặc chôn sâu. Mục tiêu là không để tàn dư bệnh tái phát trở lại vườn trồng tiêu của bà con. 

7.2. Sử dụng thuốc trừ nấm theo khuyến cáo

Bà con có thể dùng thuốc chứa Mancozeb, Metalaxyl hoặc Diniconazole để xử lý nấm. Trong đó nên phun kỹ lên thân, cành và lá tiêu để tăng hiệu quả trị bệnh. Tuy nhiên trước khi phun thì bà con cần đọc kỹ hướng dẫn và pha đúng liều lượng.

7.3. Phun lặp lại theo chu kỳ khi bệnh phát triển

Bà con có thể phun tầm 2–4 lần cho đến khi sạch bệnh, trong đó mỗi lần phun cần cách nhau 7–10 ngày để giữ nhịp khống chế nấm. Nếu phát hiện dấu hiệu bệnh thì nhà vườn có thể tăng tần suất 7–10 ngày/lần trong 2–3 lần. Việc thực hiện phun theo chu kỳ sẽ giúp giảm khả năng bệnh lan rộng trong vườn tiêu. 

7.4. Bổ sung Trichoderma sau khi xử lý

Sau khi xử lý thuốc, bà con có thể bổ sung chế phẩm sinh học Trichoderma. Mục tiêu là giúp cây nhanh phục hồi và hỗ trợ tiêu diệt mầm nấm còn sót lại. Đây là bước cần thiết sau khi xử lý để đảm bảo quá trình vườn ổn định trở lại. 

8. Lưu ý quan trọng khi trị bệnh thán thư cho cây tiêu

Để trị bệnh thán thư trên cây tiêu hiệu quả và an toàn thì bà con cần tuân thủ nguyên tắc sử dụng thuốc và đảm bảo đồ bảo hộ lao động. Khi cây đang mang trái, nhà vườn cần chọn thuốc phù hợp và tuân thủ thời gian cách ly.

8.1. Nguyên tắc 4 đúng khi sử dụng thuốc

Nguyên tắc 4 đúng bao gồm đúng thuốc, đúng liều, đúng lúc và đúng cách. Đây là nền tảng để xử lý bệnh thán thư trên cây tiêu đạt hiệu quả. Lưu ý là trước khi dùng thuốc thì bà con cần đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì. Trong quá trình phun, nhà vườn cần phun đều để thuốc bám tốt và phủ đủ bộ phận cần xử lý.

8.2. Đảm bảo an toàn lao động khi sử dụng thuốc

Khi phun thuốc thì bà con cần mang đầy đủ đồ bảo hộ. Việc thực hiện đúng hướng dẫn sẽ giúp giảm rủi ro trong quá trình pha và phun. Trong quá trình xử lý, nhà vườn vẫn nên kết hợp loại bỏ thủ công phần bệnh như cắt bỏ và tiêu hủy bộ phận cây đúng cách. 

8.3. Xử lý bệnh thán thư khi cây tiêu đang mang trái cần chú ý gì?

Khi cây đang mang trái thì bà con cần chọn thuốc an toàn và tuân thủ thời gian cách ly theo hướng dẫn. Trong đó bà con cần chọn thuốc có nguồn gốc sinh học hoặc thuốc có cơ chế lưu dẫn nhẹ, ít ảnh hưởng đến hoa và quả. Mục tiêu là để kiểm soát bệnh mà vẫn giữ chất lượng quả.

Nếu phát hiện bệnh thì người trồng có thể tăng tần suất xử lý theo khung 7–10 ngày/lần trong 2–3 lần, tùy vào mức độ bệnh. Đồng thời vẫn phải cắt bỏ phần nhiễm để giảm nguồn bệnh. 

Bệnh thán thư trên cây tiêu sẽ dễ kiểm soát hơn khi nhận diện sớm, giữ vườn thoáng và xử lý theo đúng chu kỳ. Nếu bà con cần những thông tin chăm sóc và trị bệnh trong quá trình chăm sóc vườn tiêu thì hãy truy cập tại AKIFARM nhé!