Bệnh nấm hồng trên cây tiêu: Nguyên nhân và cách xử lý hiệu quả

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu hay bùng phát vào mùa mưa, chúng bám thân gần gốc rồi lan dần lên cành để khiến cây suy yếu và giảm năng suất thu hoạch. Cùng AKIFARM hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu, cách xử lý và phòng ngừa để hạn chế bệnh tái phát. Xem ngay!

1. Bệnh nấm hồng trên cây tiêu là gì và vì sao phải xử lý sớm

1.1. Bệnh nấm hồng là gì

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu là bệnh do nấm Corticium salmonicolor gây ra, tên khoa học hiện nay là Erythricium salmonicolor. Đây là loại nấm ký sinh bắt buộc thường tấn công các cây lâu năm như hồ tiêu, cà phê, cao su, sầu riêng.

Nấm hồng chủ yếu gây hại trên thân và cành. Khi phát triển thì sợi nấm tạo lớp mỏng màu hồng cam bám trên vỏ. Nếu không xử lý sớm thì phần thân bị bệnh sẽ khô dần và mất khả năng vận chuyển dinh dưỡng.

1.2. Vị trí bệnh thường xuất hiện và đặc điểm

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu thường xuất hiện đầu tiên ở thân sát mặt đất hoặc trên các cành nhánh thấp. Ban đầu chỉ là lớp mốc rất mỏng, màu trắng sáng hoặc hồng nhạt nên dễ bị bà con bỏ qua khi quan sát nhanh.

Khi bệnh nặng dần thì lớp mốc lan rộng quanh thân, vỏ cây khô, nứt và bong tróc. Trong đó phần cành phía trên bị suy yếu, lá vàng rồi rụng sớm và cây tiêu giảm sức rõ rệt.

1.3. Lý do bệnh dễ lan nhanh và khó kiểm soát

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu lây lan chủ yếu qua nước mưa, gió và công cụ canh tác. Khi mưa lớn thì bào tử nấm từ cây bệnh dễ bắn sang cây khỏe xung quanh. Ngoài ra nấm phát triển mạnh trong điều kiện ẩm cao và thiếu nắng. 

Trong đó nếu bà con để vườn tiêu bị rậm rạp, trồng dày hoặc trụ sống không được tỉa cành thì sẽ tạo môi trường rất thuận lợi để bệnh nấm hồng lan nhanh và tái phát trong nhiều năm.

2. Nguyên nhân gây bệnh nấm hồng trong vườn tiêu

2.1. Tác nhân gây bệnh và khả năng tồn tại

Tác nhân chính gây bệnh nấm hồng trên cây tiêu là nấm Corticium salmonicolor. Trong đó nấm tồn tại trên thân cây, cành, tàn dư thực vật và có thể tiềm ẩn trong vườn thời gian dài.

Khi gặp vết thương trên vỏ thân hoặc điều kiện thuận lợi thì nấm nhanh chóng phát triển sợi nấm và xâm nhập vào mô dẫn. Vì vậy bệnh nấm hồng trên cây tiêu có thể xuất hiện lại nhiều năm nếu nguồn bệnh chưa được xử lý triệt để.

2.2. Những yếu tố gây lây lan bệnh

Độ ẩm không khí cao là yếu tố quan trọng khiến bệnh nấm hồng trên cây tiêu lây lan mạnh. Cũng như nếu mưa kéo dài làm thân cây ướt lâu sẽ tạo điều kiện cho bào tử nấm bám và phát triển.

Ngoài ra vườn tiêu chăm sóc kém, đất thiếu phân hữu cơ, thiếu Lân và Kali sẽ khiến cây yếu và giảm sức đề kháng. Trong đó cỏ dại, tàn dư không dọn sạch cũng là nơi nấm trú ngụ và phát tán trở lại khi có mưa.

3. Thời điểm và điều kiện khiến bệnh bùng phát mạnh

3.1. Mùa mưa kéo dài

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu thường bùng phát mạnh vào mùa mưa, đặc biệt từ tháng 5 đến tháng 10. Một số vùng trồng cũng ghi nhận bệnh tăng cao vào các tháng mưa nhiều như tháng 9, 10, 11.

Cuối mùa mưa đầu mùa khô khi độ ẩm vẫn cao nhưng nắng yếu thì bệnh sẽ càng dễ phát sinh. Nếu bà con không theo dõi thân cây thường xuyên, bệnh có thể lan nhanh chỉ sau vài đợt mưa dầm khi canh tác. 

3.2. Nhiệt độ và độ ẩm cao

Nấm hồng phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ từ 24 đến 30 độ C và độ ẩm không khí trên 80%. Đây là điều kiện lý tưởng để sợi nấm sinh trưởng nhanh trên thân và cành.

Những ngày trời âm u, mưa kéo dài sẽ làm bề mặt thân khó khô. Khi ẩm độ quanh thân tăng cao thì bệnh nấm hồng trên cây tiêu sẽ dễ hình thành mảng lớn và khó kiểm soát hơn.

3.3. Vườn rậm rạp và thiếu thông thoáng

Vườn tiêu rậm rạp khiến độ ẩm cục bộ quanh thân luôn ở mức cao. Trong đó tán lá dày che ánh nắng với gió khó lưu thông sẽ làm thân cây ẩm kéo dài. Trụ sống hoặc choái sống không được cắt tỉa định kỳ cũng càng làm vườn âm u. Các điều kiện này sẽ làm bệnh nấm hồng trên cây tiêu dễ xuất hiện sớm và lan rộng nhanh hơn. 

4. Dấu hiệu nhận biết bệnh nấm hồng trên cây tiêu

4.1. Giai đoạn đầu trên thân và cành

Ở giai đoạn đầu thì bệnh nấm hồng trên cây tiêu biểu hiện bằng lớp bào tử nhỏ màu trắng sáng trên thân hoặc cành. Sau đó lớp này chuyển dần sang màu hồng nhạt, mỏng như bụi phấn. Vỏ tại vị trí bệnh nấm có thể hơi sần và tróc nhẹ. Khi cây chưa suy rõ sẽ rất dễ bị bà con bỏ qua nếu không kiểm tra thân sát gốc thường xuyên.

4.2. Giai đoạn bệnh phát triển rõ

Khi bệnh phát triển thì lớp nấm chuyển sang hồng đậm và lan rộng hơn. Vỏ thân bắt đầu khô, nứt nẻ và bong tróc theo mảng. Cành phía trên vùng bệnh sẽ khô dần, lá vàng và rụng sớm. Từ đó làm khả năng quang hợp giảm và khiến cây suy yếu rõ rệt nếu không được xử lý kịp thời.

4.3. Giai đoạn bệnh nặng

Ở giai đoạn nặng thì mảng nấm có thể chuyển màu nâu cam hoặc đỏ nâu. Vỏ thân bong mạnh, từ đó mạch dẫn bị tổn thương nghiêm trọng. Nếu bệnh nấm hồng trên cây tiêu lan vòng quanh thân chính thì cây có thể chết cả trụ. Sau đó sẽ dẫn đến nguy cơ lây lan cao sang các trụ khác trong vườn.

5. Phân biệt bệnh nấm hồng với một số bệnh khác trên hồ tiêu

5.1. Thối thân do nấm gây úng

Thối thân thường làm vỏ mềm, nhũn, có mùi hôi và màu nâu sậm. Vết bệnh ướt và lan nhanh ở gốc, nhất là trong mùa mưa. Ngược lại bệnh nấm hồng trên cây tiêu có lớp mốc hồng bám trên vỏ và đặc trưng bởi hiện tượng khô, nứt và bong tróc.

5.2. Bệnh đốm lá

Bệnh đốm lá chỉ xuất hiện trên lá và không gây hại trực tiếp đến thân. Vết bệnh dạng chấm tròn hoặc loang lổ, có thể rụng tạo lỗ trên lá. Trong khi đó bệnh nấm hồng trên cây tiêu tập trung trên thân và cành, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận chuyển dinh dưỡng của cây.

5.3. Dấu hiệu đặc trưng giúp tránh nhầm lẫn

Lớp nấm màu hồng bám trên thân là dấu hiệu đặc trưng nhất của bệnh nấm hồng trên cây tiêu. Vị trí thường gặp là thân sát gốc và các cành nhánh. Quan sát màu sắc và vị trí vết bệnh giúp phân biệt rõ với thối thân và đốm lá, từ đó tránh xử lý sai hướng.

6. Tác hại của bệnh nấm hồng đối với cây hồ tiêu

6.1. Ảnh hưởng đến sinh trưởng và sức cây

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu làm tắc nghẽn mạch dẫn, cản trở vận chuyển nước và dinh dưỡng. Bệnh khiến cây héo dần, lá vàng và cành khô theo từng đoạn. Vỏ thân bong tróc làm cây mất lớp bảo vệ tự nhiên. Sau đó cây sẽ dần dần suy yếu rõ rệt, nhất là trong mùa mưa kéo dài.

6.2. Giảm năng suất và chất lượng hạt tiêu

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu khiến lá rụng sớm làm giảm quang hợp, từ đó khiến cây thiếu năng lượng để nuôi trái. Cũng như hoa và trái tiêu dễ rụng non khiến sản lượng vườn tiêu giảm rõ. Hạt tiêu thu được từ cây bệnh thường nhỏ và chất lượng kém, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của vườn.

6.3. Nguy cơ lây lan và chết trụ

Nếu không xử lý sớm thì bệnh nấm hồng trên cây tiêu có thể lan rộng toàn vườn qua mưa, gió và dụng cụ chăm sóc. Một trụ bệnh có thể trở thành nguồn phát tán cho nhiều trụ khác. Trong điều kiện bất lợi thì cây có thể chết đứng chỉ sau một mùa mưa. 

7. Cách xử lý khi phát hiện bệnh nấm hồng trong vườn hồ tiêu

7.1. Cắt bỏ và tiêu hủy bộ phận bị bệnh

Khi phát hiện bệnh thì bà con cần cắt bỏ toàn bộ phần thân hoặc cành bị nhiễm, cắt sâu vào phần khỏe từ 5 đến 10 cm. Dụng cụ cắt phải được khử trùng trước và sau khi sử dụng. Qua đó cành bệnh phải được thu gom và đốt bỏ hoàn toàn, bà con không được vứt xuống đất trong vườn để tránh phát tán bào tử nấm.

7.2. Xử lý vết cắt và phun thuốc theo khuyến cáo

Sau khi cắt thì bà con cần bôi vôi hoặc thuốc gốc đồng lên vết cắt để sát trùng. Có thể sử dụng các hoạt chất như Validamycin, Hexaconazole, Propiconazole, Carbendazim kết hợp Mancozeb. Bà con nên phun vào sáng sớm hoặc chiều mát, tránh trời nắng hoặc sắp mưa. Phun kỹ thân và cành, đặc biệt là vùng sát gốc.

7.3. Phun phòng cho các cây xung quanh ổ bệnh

Khi vườn đã có cây bệnh thì người trồng cần phun phòng cho các trụ xung quanh trong bán kính khoảng 2 đến 3 mét. Người trồng có thể luân phiên thuốc để hạn chế hiện tượng kháng thuốc. Trong mùa mưa thì cần phun định kỳ 15 đến 20 ngày một lần để giúp hạn chế bệnh lan rộng và tái phát.

8. Cách phòng bệnh nấm hồng quay lại trên cây hồ tiêu

8.1. Tạo độ thông thoáng cho vườn

Việc cắt tỉa cành định kỳ sẽ giúp giảm độ ẩm quanh thân. Người trồng nên tỉa bớt cành rậm, cành sát gốc và cành giao nhau để ánh nắng và gió lưu thông tốt. Trong đó bà con cần giữ mật độ trồng hợp lý và tránh trồng quá dày. Đối với trụ sống thì nhà vườn cần cắt cành vào đầu và giữa mùa mưa.

8.2. Vệ sinh vườn và dụng cụ chăm sóc

Bà con cần thu gom tàn dư cây bệnh sau mỗi đợt chăm sóc hoặc thu hoạch. Trong đó dụng cụ cắt tỉa cần được khử trùng thường xuyên để tránh lây mầm bệnh. Người trồng nên kiểm tra thân tiêu định kỳ 2 đến 3 tuần một lần trong mùa mưa để phát hiện sớm bệnh nấm hồng trên cây tiêu.

8.3. Quản lý nước tưới và thoát nước

Bà con cần cải tạo hệ thống thoát nước để tránh ứ đọng quanh gốc. Không nên tưới mạnh làm nước văng lên thân và không nên tưới vào buổi tối hoặc khi trời ẩm. Người trồng có thể phủ gốc bằng rơm khô hoặc lá khô để giữ ẩm vừa phải nhưng vẫn đảm bảo thông thoáng.

8.4. Bón phân cân đối, tăng phân hữu cơ

Việc thực hiện bón phân cân đối sẽ giúp cây khỏe và tăng sức đề kháng. Bà con cần bổ sung phân hữu cơ, kết hợp Lân và Kali để cải thiện đất và nuôi cây bền hơn. Có thể kết hợp chế phẩm vi sinh như Trichoderma để hỗ trợ ức chế nấm hại trong đất. Bởi vì khi cây khỏe và đất ổn định thì nguy cơ tái phát bệnh sẽ giảm rõ rệt.

Trong quá trình bón phân cân đối, nhiều nhà vườn ưu tiên sử dụng phân gà viên nở AKIFARM vì dạng viên dễ rải, ít mùi và thuận tiện chăm sóc vườn tiêu mùa mưa. Sản phẩm giúp bổ sung hữu cơ, cải thiện đất và hỗ trợ cây phục hồi sức sau giai đoạn bệnh, nguy cơ bệnh nấm hồng trên cây tiêu tái phát cũng được hạn chế rõ rệt.

Bệnh nấm hồng trên cây tiêu sẽ được kiểm soát hiệu quả khi người trồng phát hiện sớm, xử lý đúng kỹ thuật và duy trì vườn thông thoáng, sạch bệnh. Bà con hãy truy cập tại AKIFARM để nhận được thêm thông tin canh tác vườn tiêu hiệu quả nhé!