Cách nhận biết bệnh rụng đốt trên cây tiêu và xử lý hiệu quả

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu hay xuất hiện vào đầu mùa mưa khiến vàng lá, rụng đốt giữa thân rồi ảnh hưởng tới rễ và gốc cây. Hãy cùng AKIFARM tìm hiểu cách nhận biết, tìm đúng nguyên nhân và xử lý để vườn tiêu ổn định, hạn chế lây lan nhé. Xem ngay!

1. Bệnh rụng đốt trên cây tiêu là gì và vì sao cần phát hiện sớm?

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu là bệnh hại làm cây tiêu rụng các đốt thân giữa chừng, khiến cây còi cọc và suy yếu theo thời gian. Bệnh xuất hiện ở nhiều vùng trồng tiêu, đặc biệt khi điều kiện đất và ẩm độ không phù hợp.

Điểm nguy hiểm là khi phát hiện muộn thì bệnh rụng đốt trên cây tiêu sẽ lan nhanh khiến cây tiêu héo dần và giảm tuổi thọ vườn rõ rệt. Bà con đôi lúc sẽ nhầm rụng đốt với bệnh chết nhanh là vì do các bệnh này có biểu hiện tương tự. Vì nguyên nhân và cách xử lý bệnh khác nhau nên việc bà con nhận diện sớm và đúng rất quan trọng.

2. Dấu hiệu cho thấy cây tiêu đang bị rụng đốt

Để phát hiện sớm bệnh rụng đốt trên cây tiêu thì bà con cần quan sát tổng thể từ lá, thân đến gốc rễ. Bệnh này thường không biểu hiện riêng lẻ mà xuất hiện đồng thời ở nhiều bộ phận, trong đó những dấu hiệu phổ biến bao gồm lá vàng mép, thân rụng đốt giữa và gốc ẩm có mùi hôi nhẹ. 

2.1. Lá cây tiêu bất thường

Lá tiêu bắt đầu mất màu từ mép, sau đó vàng nhạt rồi rụng. Hiện tượng này thường thấy rõ ở các lá già gần gốc. Khi bệnh nặng hơn thì lá sẽ rụng nhiều khiến cây nhìn xơ xác, sức nuôi đọt và nuôi trái cũng sẽ bị suy giảm theo.

2.2. Đốt tiêu rụng giữa thân

Cây trồng có hiện tượng rụng đốt bất thường ở đoạn giữa thân với phần đỉnh bị rút ngọn như bị cắt, trong khi đốt gần gốc vẫn còn xanh. Dấu hiệu này cũng khiến bà con gây nhầm lẫn nếu chỉ quan sát một phần cây mà không kiểm tra toàn bộ. 

2.3. Quan sát gốc và rễ để phân biệt bệnh

Đây là các dấu hiệu quan trọng để nhận diện bệnh rụng đốt trên cây tiêu. Khi nhổ kiểm tra thì rễ sẽ dễ bật lên và không bám đất chắc. Trong đó rễ tiêu sẽ có dấu hiệu bị thối, xơ xác và yếu đi. Cũng như đất quanh gốc thường có hiện tượng ẩm lâu và có mùi hôi nhẹ. 

3. Nguyên nhân khiến cây tiêu bị rụng đốt

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu không chỉ do nấm mà còn liên quan đến đất trồng và cách chăm sóc. Nếu đất trồng kém thoát nước, chăm sóc chưa hợp lý thì cây tiêu dễ mất sức đề kháng và nhiễm bệnh này. Bệnh rụng đốt thường bùng phát mạnh vào mùa mưa, nhất là ở vườn thoát nước kém hoặc trồng dày cây. 

3.1. Nấm bệnh

Nấm Phytophthora và Fusarium là tác nhân chính gây bệnh rụng đốt trên cây tiêu, trong đó Phytophthora palmivora thường được xem là nguyên nhân chính tạo bệnh. Trong đó nấm xâm nhập qua rễ và vết thương hở, phát triển mạnh trong điều kiện ẩm để từ đó phá hủy mạch dẫn làm cây rụng đốt và suy kiệt.

3.2. Đất trồng và độ ẩm

Những vườn đất trũng, thoát nước kém hoặc mật độ trồng cao thường có nguy cơ mắc bệnh rụng đốt trên cây tiêu cao hơn. Nếu đất trồng bị úng nước, nén chặt quá thì rễ cây tiêu sẽ bị thiếu oxy và tạo môi trường thuận lợi cho nấm phát triển. 

3.3. Cách chăm sóc vườn trồng

Bón phân hóa học kéo dài có thể làm cây mất cân bằng dinh dưỡng và yếu dần. Khi sức đề kháng giảm thì cây tiêu sẽ dễ nhiễm bệnh hơn, nhất là lúc gặp thời tiết ẩm. Việc lạm dụng thuốc trừ bệnh hoặc không cải tạo đất, đào đất quá sâu hoặc không che phủ gốc có thể làm tổn thương rễ, tạo cửa ngõ cho nấm xâm nhập.

Trong đó thì việc thiếu hoặc thừa vi lượng cũng có thể làm cây trồng giảm sức chống chịu, bởi vì một khi cây tiêu yếu đi thì chỉ cần điều kiện ẩm thuận lợi là bệnh rụng đốt trên cây tiêu sẽ dễ phát triển.

4. Bệnh rụng đốt ảnh hưởng đến cây tiêu phát triển

Khi mắc bệnh rụng đốt trên cây tiêu thì cây sẽ giảm sức sống và khả năng nuôi trái. Ban đầu thì bệnh có thể nhẹ nhưng nếu kéo dài sẽ gây thiệt hại lớn. Nếu sau vài năm không xử lý dứt điểm thì vườn tiêu sẽ có nguy cơ suy kiệt và khó phục hồi.

4.1. Cây tiêu giảm sức sống và chậm phục hồi

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu sẽ khiến cây tiêu phục hồi chậm và đâm chồi yếu. Trong đó dấu hiệu dễ thấy cây chưa hồi phục hoàn toàn sau khi chữa bệnh là khi chồi non mọc lại cũng thường kém phát triển và không xanh tốt. 

4.2. Năng suất và chất lượng hồ tiêu suy giảm

Bệnh sẽ khiến rụng lá và rụng đốt, từ đó làm cây giảm khả năng quang hợp. Khi cây yếu thì tỷ lệ ra hoa và đậu quả giảm, kéo theo sản lượng thu hoạch giảm đáng kể. Trong đó chất lượng hạt cũng có thể bị ảnh hưởng khi hạt tiêu thu được từ cây bị bệnh thường sẽ nhỏ, lép và kém giá trị kinh tế hơn.

4.3. Nguy cơ vườn trồng suy yếu

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu có thể lây lan nhanh nếu không kiểm soát kịp thời. Khi không thể kiểm soát được thì nhiều trụ sẽ cùng suy kiệt, khiến cho chi phí chăm sóc tăng nhưng năng suất lại giảm rõ rệt. Vì vậy nếu rễ cây tiêu không được xử lý sạch thì căn bệnh này dễ tái phát ở mùa vụ sau.

5. Thời điểm bệnh rụng đốt bùng phát

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu thường xuất hiện phổ biến ở nhiều vùng trồng cây và hay bùng mạnh vào đầu mùa mưa lúc độ ẩm cao, đất dễ ứ nước tạo điều kiện cho nấm phát triển. Những vườn đất trũng, thoát nước kém hoặc mật độ trồng dày càng cần cảnh giác. 

6. Cách xử lý khi phát hiện cây tiêu bị rụng đốt

Khi đã thấy dấu hiệu bệnh rụng đốt trên cây tiêu rõ thì bà con nên xử lý sớm để hạn chế lây lan. Mục tiêu của bà con là giảm nguồn bệnh trong vườn, kiểm soát tác nhân gây bệnh ở gốc rễ và hỗ trợ cây hồi phục. 

6.1. Nguyên tắc xử lý hạn chế bệnh lây lan

Bà con nên ưu tiên thăm vườn, phát hiện sớm và xử lý kịp thời để tránh lây bệnh sang cây khỏe trong cùng hàng. Trong quá trình xử lý thì người trồng nên hạn chế gây tổn thương thêm cho rễ và gốc, bởi vì vết thương hở là điều kiện để nấm xâm nhập mạnh hơn từ đó khiến bệnh khó kiểm soát.

6.2. Xử lý phần cây tiêu bị bệnh

Khi thực hiện bà con cần cắt bỏ cành, đốt và lá bị bệnh. Trong đó phần cắt bỏ cần tiêu hủy xa vườn sau khi xử lý bằng vôi và chế phẩm EM. Bà con có thể mỗi lần dùng Trichoderma hoặc EM gốc pha nồng độ cao để phun và tưới trực tiếp vào gốc cách nhau 7 ngày, thực hiện liên tục 3 đợt để kiểm soát nấm và phục hồi hệ vi sinh đất.

6.3. Hỗ trợ cây tiêu phục hồi sau khi xử lý

Sau khi xử lý phần bệnh thì cây cần dinh dưỡng để hồi sức. Bà con có thể bón bổ sung phân hữu cơ vi sinh, kết hợp trung – vi lượng và acid amin để cây phục hồi rễ và tái tạo đọt. Phát hiện sớm và xử lý đúng giúp cây hồi phục trong 1–2 tháng, cần theo dõi định kỳ để tránh bệnh rụng đốt trên cây tiêu quay lại. 

7. Phòng bệnh rụng đốt trên cây tiêu từ gốc

Phòng bệnh là giải pháp bền vững nhất đối với bệnh rụng đốt trên cây. Yếu tố quan trọng trong quá trình phòng ngừa đó là đất khỏe, thoát nước tốt và chế độ chăm sóc hợp lý. Bởi vì khi cây trồng khỏe thì nguy cơ mắc bệnh rụng đốt trên cây tiêu sẽ giảm đáng kể.

7.1. Cải tạo đất trồng

Bà con có thể rải vôi, trộn phân hữu cơ và bổ sung Trichoderma để tái tạo hệ vi sinh vật có lợi trong đất. Trong đó vườn tiêu cần có hệ thống mương rãnh để tránh ngập úng vào mùa mưa. Bà con cũng cần tránh làm bồn tiêu quá sâu và có rãnh giữa hàng để hạn chế nước đọng.

Nếu vườn đã bị nhiễm bệnh rụng đốt trên cây tiêu thì người trồng không nên trồng lượt cây mới ngay. Trước khi trồng bà con có thể cày xới, phơi đất, thu gom rễ cây cũ và luân canh ít nhất 2–3 vụ để giảm nấm còn trong đất. Khoảng 10–15 ngày trước khi trồng thì nhà vườn có thể xử lý hố trồng bằng vôi hoặc thuốc trị nấm.

7.2. Chăm sóc cây trồng

Bà con nên hạn chế lạm dụng phân bón hóa học vì dễ làm xót rễ và giảm sức đề kháng của cây. Việc bón phân cân đối, bổ sung đầy đủ trung vi lượng sẽ giúp cây khỏe và chống chịu tốt hơn.

Nên ưu tiên dùng phân hữu cơ đã hoai mục và kết hợp nấm đối kháng, vì vậy bà con có thể tham khảo dùng thử phân gà viên nở AKIFARM. Sản phẩm được xử lý vi sinh, sạch mầm bệnh giúp cung cấp dinh dưỡng hữu cơ bền, hỗ trợ rễ khỏe và tạo nền sức cây tốt để từ đó giảm nguy cơ phát sinh bệnh rụng đốt. 

Trong đó việc tạo thói quen thăm vườn thường xuyên cũng sẽ giúp người trồng hiểu rõ tình hình vườn trồng hơn, phát hiện sớm dấu hiệu bệnh rụng đốt trên cây tiêu và xử lý kịp thời. 

7.3. Giữ vườn thông thoáng

Bà con cần trồng cây với mật độ hợp lý với tình trạng vườn để giảm ẩm khu vực trồng. Khi khoảng cách đủ thoáng thì tán lá khô sẽ nhanh hơn và nấm bệnh khó phát triển mạnh.

Bà con có thể cắt tỉa cành và tán cây, giữ khoảng cách 20–30 cm so với gốc để tạo thông thoáng. Việc này sẽ giúp giảm độ ẩm quanh gốc và hạn chế môi trường thuận lợi cho nấm. Mùa khô bà con có thể tủ gốc nhưng cần cách gốc 20–30 cm. Đồng thời tránh tưới quá nhiều và chỉ tưới đủ để cây không thiếu nước và gốc không bị ẩm. 

8. Những sai lầm khiến bệnh rụng đốt tái phát

Nhiều vườn trồng bị tái phát bệnh lại do chỉ xử lý phần trên mà chưa cải tạo nền đất triệt để. Nếu bà con muốn hạn chế tái phát bệnh rụng đốt trên cây tiêu thì cần tránh các sai lầm phổ biến dưới đây.

8.1. Lạm dụng phân hóa học và thuốc trừ nấm

Bón phân hóa học kéo dài có thể làm đất chai và cây yếu dần, điều này dẫn đến bệnh rụng đốt trên cây tiêu và việc phục hồi sẽ vất vả hơn. Thuốc trừ nấm dùng liên tục cũng là tiềm ẩn rủi ro kháng thuốc. Vì vậy nếu có sử dụng thì bà con nên luân phiên hoạt chất để tránh giảm hiệu quả.

8.2. Tưới nước và làm đất chưa đúng kỹ thuật

Để gốc tiêu ẩm kéo dài, đặc biệt mùa mưa sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển. Trong đó vườn thoát nước kém hoặc nước đọng lâu ngày cũng sẽ làm rễ suy và dễ bị tấn công. Bà con nên tránh xới đất vào mùa mưa vì có thể làm đứt rễ, vết thương tạo điều kiện để nấm xâm nhập khiến bệnh nặng thêm và khó kiểm soát.

8.3. Trồng lại cây tiêu khi đất chưa xử lý mầm bệnh

Nếu vườn đã nhiễm bệnh mà bà con lại trồng lại ngay sẽ dẫn đến rủi ro cao. Bởi vì bệnh có thể tồn tại lâu trong đất dẫn đến cây mới trồng vẫn có khả năng tái bệnh. Bà con nên thu gom rễ cây cũ, phơi đất và luân canh ít nhất 2–3 vụ. Trước khi trồng tiêu thì xử lý hố trồng bằng vôi hoặc thuốc trị nấm giúp giảm nguồn bệnh ban đầu.

Bệnh rụng đốt trên cây tiêu sẽ được kiểm soát tốt hơn nếu bà con nhận biết sớm, xử lý đúng và chú trọng cải tạo đất để phòng tái phát. Hãy truy cập tai AKIFARM để tìm hiểu thêm các thông tin canh tác giúp vườn tiêu của bạn ổn định hơn trong mùa mưa và các mùa vụ tiếp theo nhé!