Cách nhận biết bệnh thán thư trên cây hồ tiêu và xử lý hiệu quả

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu là nỗi lo lớn của bà con vào mùa mưa, khi lá cháy rụng, gié bông khô đen và trái non rụng sớm. Bà con hãy cùng AKIFARM nhận biết đúng dấu hiệu, phòng ngừa hợp lý và xử lý hiệu quả, hướng đến canh tác bền vững nhé. Xem ngay!

1. Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu là gì

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu là bệnh do nấm gây ra, thường xuất hiện trên lá, hoa, trái và thân cành. Bệnh tiến triển âm thầm nhưng gây hại mạnh nếu gặp điều kiện thuận lợi, đặc biệt vào mùa mưa.

Khi cây bị bệnh thì sẽ xuất hiện dấu hiệu lá rụng nhiều, gié bông và trái non dễ khô đen, lép hạt. Nếu không xử lý kịp thời thì bệnh có thể lan nhanh trong vườn và làm giảm năng suất rõ rệt.

Đặc điểm khó nhận ra của bệnh thán thư trên cây hồ tiêu là dễ nhầm với thiếu dinh dưỡng hoặc một số bệnh khác. Vì vậy việc bà con hiểu đúng bản chất bệnh giúp bà con xử lý chính xác ngay từ đầu.

2. Nguyên nhân gây bệnh thán thư trên cây tiêu

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu phát sinh do sự kết hợp giữa tác nhân nấm và điều kiện môi trường bất lợi. Nấm có thể tồn tại sẵn trong đất, tàn dư cây bệnh và bùng phát khi gặp thời tiết phù hợp.

Môi trường vườn tiêu rậm rạp, thoát nước kém và bón phân mất cân đối thường có nguy cơ nhiễm bệnh cao hơn. Khi cây suy yếu thì khả năng chống chịu sẽ suy giảm và bệnh sẽ dễ lan rộng trong vườn tiêu. 

2.1. Nấm Colletotrichum là tác nhân gây bệnh

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu chủ yếu do nấm Colletotrichum spp., phổ biến là Colletotrichum gloeosporioides gây ra. Đây là nhóm nấm ký sinh có khả năng gây hại trên nhiều cây trồng và thường tấn công lá, thân và chùm quả. Khi gặp điều kiện ẩm thấp thì bào tử nấm sẽ phát triển nhanh, tạo vết bệnh và lan rộng trong vườn. 

2.2. Bào tử nấm lây lan qua mưa gió và dụng cụ canh tác

Bào tử nấm gây bệnh thán thư trên cây hồ tiêu có thể lây lan qua nhiều con đường khác nhau. Trong đó yếu tố mưa gió và hoạt động canh tác đóng vai trò lớn trong việc phát tán mầm bệnh. Các con đường lây lan bệnh thán thư thường gặp gồm:

• Mưa, gió làm bào tử phát tán trong vườn
• Côn trùng chích hút mang mầm bệnh
• Dụng cụ tỉa cành, làm đất không được vệ sinh

2.3. Bệnh phát sinh mạnh vào mùa mưa

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu phát triển mạnh vào mùa mưa khi độ ẩm không khí cao với nhiệt độ khoảng từ 20–30°C. Trong đó những vườn tiêu thoát nước kém, thiếu ánh sáng hoặc chăm sóc không hợp lý sẽ tạo điều kiện để bệnh bùng phát mạnh trong giai đoạn mưa kéo dài.

3. Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư trên cây tiêu

Dấu hiệu bệnh thán thư trên hồ tiêu có thể xuất hiện ở nhiều bộ phận khác nhau. Tuy nhiên bệnh thường khởi phát trên lá tiêu đầu tiên rồi lan sang hoa, trái và thân cành. Việc nhận biết sớm dấu hiệu bệnh sẽ giúp bà con xử lý kịp thời, hạn chế rụng bông, rụng trái và giảm tổn thất năng suất cho vườn tiêu.

3.1. Trên lá cây tiêu

Trên lá thì bệnh thán thư trên cây hồ tiêu thường bắt đầu bằng các đốm vàng nhỏ ở mép hoặc chóp lá. Sau đó vết bệnh sẽ lan rộng và chuyển dần sang màu nâu rồi đen. 

Khi vết bệnh già thì rìa vết thường có quầng sáng màu vàng ngăn cách mô khỏe và mô bệnh. Qua đó lá tiêu sẽ bị khô cháy và rụng sớm, làm giảm khả năng quang hợp của cây.

3.2. Trên hoa và cuống trái

Ở giai đoạn ra hoa và đậu trái thì bệnh thán thư trên cây hồ tiêu thường biểu hiện rõ trên gié hoa và cuống trái. Trong đó vết đen sẽ xuất hiện ở cuống và khiến cuống khô, xoắn lại. Từ đó ảnh hưởng đến hoa, trái tiêu non rụng sớm và các quả còn lại sẽ dễ bị khô, lép nhân. 

3.3. Trên thân và cành cây

Trên thân và cành thì bệnh thán thư trên hồ tiêu sẽ gây vết thâm đen, nứt sưng màu xám hoặc vết lõm. Một số trường hợp còn ghi nhận hiện tượng tháo đốt và khô cành. Những tổn thương này sẽ làm giảm khả năng vận chuyển dinh dưỡng, khiến cây tiêu suy yếu nhanh nếu không xử lý kịp thời.

4. Phân biệt bệnh thán thư với một số tình trạng dễ nhầm

Trong vườn tiêu thì một số biểu hiện có thể khiến bà con nhầm lẫn với bệnh thán thư trên cây hồ tiêu. Việc phân biệt đúng sẽ giúp tránh xử lý sai hướng và sự phát triển của hồ tiêu. Dưới đây là hai tình trạng dễ nhầm với bệnh thán thư trên cây hồ tiêu mà bà con có thể tham khảo. 

4.1. Khô viền lá do thiếu Kali

Hồ tiêu thiếu Kali cũng sẽ gây khô viền lá và đuôi lá. Tuy nhiên điểm khác biệt là lá khô do thiếu Kali thường không có quầng vàng phân cách giữa mô khỏe và mô bệnh. Trong khi đó bệnh thán thư trên cây hồ tiêu thường xuất hiện quầng sáng màu vàng bao quanh vết bệnh. Quan sát kỹ chi tiết này sẽ giúp bà con phân biệt chính xác.

4.2. Bệnh chết nhanh

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu có thể xuất hiện kèm theo bệnh chết nhanh. Khi vườn tiêu có dấu hiệu suy nhanh thì bà con cần kiểm tra kỹ để không bỏ sót thán thư. Việc phát hiện bệnh đi kèm giúp nhà vườn có hướng xử lý đồng bộ, tránh tình trạng xử lý một bệnh nhưng bỏ sót bệnh còn lại.

5. Cách phòng bệnh thán thư trên cây tiêu

Phòng bệnh thán thư trên cây hồ tiêu luôn hiệu quả và tiết kiệm hơn so với trị bệnh. Trong đó các biện pháp phòng tập trung vào giảm độ ẩm, giảm nguồn lây và tăng sức đề kháng cho cây. Bà con có thể kết hợp nhiều biện pháp cùng lúc để hạn chế điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển.

5.1. Tỉa cành tạo vườn thông thoáng

Việc tỉa cành sẽ giúp vườn thông thoáng, giảm độ ẩm và hạn chế nơi trú ngụ của nấm bệnh. Đây là biện pháp canh tác rất quan trọng trong phòng bệnh thán thư trên cây hồ tiêu mà bà con cần quan tâm và thực hiện: 

• Tỉa bỏ cành lá già, cành chạm đất
• Giữ vườn đủ ánh sáng
• Vệ sinh dụng cụ sau khi tỉa

5.2. Làm rãnh thoát nước tốt trong mùa mưa

Việc thực hiện hệ thống thoát nước tốt sẽ giúp giảm ẩm trong vườn, hạn chế môi trường thuận lợi cho nấm phát triển. Đây là biện pháp cần thiết trong mùa mưa mà bà con cần theo trong quá trình phòng bệnh thán thư trên cây hồ tiêu: 

• Cải tạo rãnh thoát nước
• Tránh ngập úng quanh gốc
• Giảm bắn nước mang bào tử

5.3. Thăm vườn thường xuyên

Thăm vườn định kỳ cũng sẽ giúp người trồng phát hiện sớm bệnh thán thư trên cây hồ tiêu. Khi bà con phát hiện sớm thì việc xử lý bệnh thán thư sẽ nhẹ nhàng hơn và ít tốn công. Dưới đây là những bước mà bà con cần thực hiện trong quá trình thăm vườn:

• Kiểm tra lá, gié, cành thường xuyên
• Cắt bỏ sớm phần nhiễm bệnh
• Tránh làm tổn thương rễ khi làm cỏ

5.4. Bón phân cân đối và tăng phân hữu cơ cho cây

Việc bón phân không cân đối, thừa đạm sẽ làm cây suy yếu và dễ nhiễm bệnh. Vì vậy bà con nên chú trọng cung cấp dinh dưỡng để cây hồ tiêu khỏe và tăng sức đề kháng: 

• Bón cân đối N P K
• Bổ sung phân hữu cơ, vi sinh
• Cải thiện sức khỏe đất

Nhiều nhà vườn hiện nay ưu tiên bổ sung phân hữu cơ để nuôi cây bền và tăng sức đề kháng tự nhiên. Phân gà viên nở AKIFARM với nguồn hữu cơ đã xử lý, giàu dinh dưỡng và khoáng chất sẽ giúp cải thiện đất, hỗ trợ bộ rễ khỏe, từ đó giúp cây tiêu chống chịu bệnh tốt hơn trong mùa mưa.

5.5. Sử dụng biện pháp sinh học

Biện pháp sinh học được nhiều nhà vườn áp dụng để hỗ trợ phòng bệnh thán thư trên hồ tiêu theo hướng an toàn và bền vững. Bà con có thể sử dụng Trichoderma để ức chế nấm Colletotrichum trong đất. Việc sử dụng sinh học sẽ hỗ trợ bà con trong việc: 

• Giảm mầm nấm tồn dư
• Hỗ trợ phục hồi sau bệnh
• Kết hợp tốt với biện pháp canh tác

6. Cách xử lý khi cây tiêu bị bệnh thán thư

Khi bệnh đã xuất hiện thì mục tiêu bà con cần làm là chặn lây lan và giúp cây phục hồi. Việc xử lý bệnh thán thư cần làm sớm và đúng cách để hạn chế thiệt hại. Trong đó bà con nên kết hợp loại bỏ phần bệnh và dùng thuốc khi cần theo hướng dẫn từ chuyên gia. 

6.1. Cắt bỏ và tiêu hủy phần cây bị bệnh

Khi bệnh thán thư trên hồ tiêu đã xuất hiện thì việc cắt bỏ phần cây bị bệnh là bước xử lý đầu tiên và rất quan trọng. Bà con cần loại bỏ sớm lá, cành, gié hoa hoặc quả đã nhiễm bệnh để giảm nguồn lây trong vườn. Các bộ phận bị bệnh nên được thu gom và tiêu hủy đúng cách để tránh để bào tử nấm phát tán sang cây khỏe.

6.2. Phun thuốc trị nấm đúng liều và đúng thời điểm

Các hoạt chất thường mà người trồng thường dùng như Mancozeb, Metalaxyl, Diniconazole, Difenoconazole, Azoxystrobin, Propiconazole. Trong đó việc chọn thuốc cần phù hợp theo từng giai đoạn cây tiêu. Tại giai đoạn ra hoa, mang trái thì bà con nên ưu tiên thuốc sinh học hoặc thuốc ít ảnh hưởng đến hoa và quả.

6.3. Phun lặp lại khi bệnh nặng

Đối với trường hợp bệnh nặng thì bà con cần phun lặp lại theo nhịp 7–10 ngày, từ 2–3 lần. Sau khi xử lý thuốc thì nhà vườn có thể bổ sung Trichoderma để hỗ trợ phục hồi. Cách làm này sẽ giúp giảm mầm nấm còn sót và hạn chế tái phát bệnh thán thư trên cây hồ tiêu.

Bệnh thán thư trên cây hồ tiêu có thể kiểm soát hiệu quả nếu bà con nhận biết sớm, phòng đúng và xử lý kịp thời. Việc quản lý vườn tốt, thoát nước hợp lý và tăng dinh dưỡng hữu cơ sẽ giúp cây khỏe và ít tái phát bệnh. Bà con có thể tham khảo thêm các thông tin canh tác vườn tiêu hữu ích tại AKIFARM nhé!