Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu đúng cách để thu hoạch bền vững

Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu là chuỗi bước theo kế hoạch từ chọn đất, làm vườn, chọn hom đến trồng và chăm sóc ban đầu. Cùng AKIFARM tìm hiểu các bước trồng trọng tâm để bà con dễ áp dụng, giảm sai sót và giữ vườn tiêu khỏe lâu dài nhé. Xem ngay!

1. Điều kiện trồng cây hồ tiêu

Muốn vườn tiêu bền vững thì bà con phải bắt đầu từ điều kiện trồng. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu luôn đặt yếu tố đất, khí hậu và ẩm độ lên trước vì đây là điều sẽ quyết định rễ có khỏe và cây có ổn định hay không.

Nhiều vườn tiêu cũng phát sinh bệnh sớm không phải do thiếu phân, mà là do chọn khu vực canh tác không phù hợp hoặc đất thoát nước kém. Vì vậy việc thực hiện đúng điều kiện ban đầu sẽ giúp các bước sau kỹ thuật trồng cây hồ tiêu dễ dàng hơn. 

1.1. Đất trồng cây

Hồ tiêu có thể trồng trên đất đỏ bazan, đất cát pha, sa phiến thạch, đất xám hoặc đất phù sa cổ. Dù là loại đất nào thì yêu cầu quan trọng nhất trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu về đất trồng vẫn là thoát nước tốt và không bị úng khi mưa lớn.

Đất phù hợp thường có pH trong khoảng 5,5 đến 6,5. Tầng canh tác nên dày trên 80cm, tơi xốp và giàu mùn để rễ phát triển mạnh, bám chắc và hấp thu dinh dưỡng ổn định. Trong đó mực nước ngầm cũng cần sâu từ 1 – 2m. Bà con không nên trồng tiêu ở đất chua nặng hoặc nhiễm phèn vì cây dễ suy và tăng nguy cơ bệnh vùng rễ.

1.2. Khí hậu và nhiệt độ

Nhiệt độ lý tưởng cho hồ tiêu thường nằm trong khoảng 20 đến 30°C. Cây tiêu có thể chịu nhiệt thấp hơn 10°C và cao dưới 40°C nhưng không phải điều kiện tốt để canh tác ổn định và thực hiện được kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

Hồ tiêu ưa thích môi trường lặng gió và ánh sáng tán xạ. Vì vậy khi khí hậu biến động mạnh hoặc nhiệt độ quá khắc nghiệt thì cây dễ chậm lớn và dễ bùng phát các vấn đề ở lá, đọt và bộ rễ.

Trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu thì việc thực hiện vào mùa khô rõ rệt cũng là điểm cần có. Bởi vì mùa khô tạo điều kiện thuận cho phân hóa mầm hoa và giúp quản lý nước chủ động hơn.

1.3. Độ ẩm, ánh sáng và lượng mưa

Độ ẩm không khí phù hợp thường từ 70 đến 85%. Nếu độ ẩm cao kéo dài thì nấm bệnh và côn trùng dễ phát triển,  vì vậy vườn nên được thông thoáng và theo dõi định kỳ. Qua đó tại giai đoạn cây con có nhu cầu cần bóng râm, bà con có thể che tạm hoặc bố trí cây che bóng phù hợp để tránh nắng gắt làm cháy lá và cháy dây. 

Khi cây bước vào giai đoạn ra hoa và đậu quả thì hồ tiêu cần đủ ánh sáng để giảm rụng quả non. Cũng như cần có lượng mưa phù hợp thường 1.500 đến 2.500mm mỗi năm và phân bố tương đối đều trong mùa mưa.

2. Chuẩn bị vườn và thiết kế trước khi trồng hồ tiêu

Chuẩn bị vườn là phần quyết định sự bền vững của vườn tiêu về sau. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu không khuyến khích làm vội vì chỉ một lỗi ở thoát nước hay xử lý đất có thể kéo theo rủi ro bệnh trong nhiều năm. 

Vườn hồ tiêu được thiết kế tốt sẽ giúp bà con dễ chăm sóc, đi lại, dễ bón phân và tưới nước. Quan trọng hơn trong quá trình chuẩn bị thì việc vườn thoáng và khô ráo cũng sẽ giúp giảm áp lực nấm bệnh vùng rễ.

2.1. Chọn đất và làm đất trước khi trồng

Khi chọn đất thì bà con phải ưu tiên khả năng thoát nước, không ngập úng, mực nước ngầm sâu. Người trồng cần cày bừa đất trồng kỹ và dọn sạch tàn dư thực vật trước khi trồng và thực hiện kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

Nếu bà con trồng các cây tiêu mới trên vườn tiêu cũ thì cần dọn sạch rễ cây và tàn dư trong đất. Sau đó nên luân canh với cây họ đậu hoặc cây ngắn ngày ít nhất 1 đến 2 năm trước khi trồng lại.

Đối với đất chua thì người trồng cần khử chua bằng vôi hoặc chất điều hòa pH theo liều lượng phù hợp. Làm đúng bước này giúp hạn chế chua hóa và tạo nền đất ổn định cho bộ rễ khi thực hiện kỹ thuật trồng cây hồ tiêu.

2.2. Thiết kế vườn và hệ thống thoát nước

Trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu thì vườn trồng cần có hệ thống rãnh và mương tiêu nước để tránh úng, nhất là mùa mưa kéo dài. Ở vùng đất dốc, bà con nên đào hố theo đường đồng mức và bố trí theo dạng nanh sấu để hạn chế xói mòn. Trong đó rãnh thoát nước có thể đặt vuông góc hướng dốc để dẫn nước ra ngoài nhanh.

Thiết kế lô trồng và lối đi hợp lý sẽ giúp bà con chăm sóc vườn trồng thuận tiện và hạn chế giẫm đạp lên vùng rễ. Việc thiết kế vườn thông thoáng cũng sẽ giúp giảm ẩm trong tán và hạn chế nấm phát triển.

2.3. Đào hố trồng và bón lót

Bà con chú ý vì kích thước hố có thể thay đổi theo kiểu trồng. Đối với trồng cây đơn thì có kích thước hố tầm 30x40x40cm, trồng đôi thì 40x60x40cm, hoặc 40x40x40cm tùy vào mô hình áp dụng.

Mỗi hố cần bón lót phân chuồng hoai mục hoặc phân hữu cơ, kết hợp vôi và lân theo hướng dẫn. Bà con trộn đều phân với lớp đất mặt rồi lấp xuống hố để tạo nền tơi xốp. Trong đó nên đào hố và lấp hố trước khi trồng khoảng 20 đến 30 ngày. Làm sớm sẽ giúp đất ổn định, phân hòa đều và giảm sốc rễ khi đặt bầu hoặc hom.

3. Chọn giống hồ tiêu và chuẩn bị hom giống

Giống và hom sẽ quyết định chất lượng vườn từ đầu. Trong đó kỹ thuật trồng cây hồ tiêu đòi hỏi việc người trồng chọn nguồn giống rõ ràng, cây khỏe và hạn chế mầm bệnh đi theo hom. 

Nếu hom yếu hoặc nhiễm bệnh thì vườn trồng sau này dễ không phát triển đồng đều, năng suất thiếu ổn định và chi phí phòng trừ tăng. Vì vậy việc làm kỹ khâu giống sẽ giúp tiết kiệm công chăm khi thực hiện kỹ thuật trồng cây hồ tiêu về sau cho bà con. 

3.1. Các giống cây tiêu phổ biến

Các giống phổ biến và năng suất cao gồm Vĩnh Linh, tiêu trâu, Phú Quốc, Srilanka, tiêu sẻ, tiêu chùm Thekken… Mỗi giống đều sẽ có đặc điểm riêng về sinh trưởng và khả năng thích nghi khi áp dụng kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

Khi chọn giống thì bà con nên cân nhắc về điều kiện khí hậu của vùng trồng. Mục tiêu là để giống khỏe, ít sâu bệnh và phù hợp với nền đất cũng như mùa mưa của địa phương.

Trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu thì cây giống sạch bệnh luôn quan trọng hơn việc chạy theo giống được quảng bá. Nguồn bán giống uy tín sẽ giúp giảm rủi ro ngay từ những năm đầu canh tác cho người trồng. 

3.2. Chọn và xử lý hom giống trước khi trồng

Bà con nên lấy hom giống từ dây bánh tẻ, khỏe và không sâu bệnh. Trong đó hom giống thường dài 15 đến 20cm với tầm 2 đến 3 đốt, lá xanh và không có dấu hiệu dị dạng.

Trong quá trình khâu cắt hom cần dụng cụ sạch để giảm lây bệnh bởi vì bệnh hại có thể lây qua từ dụng cụ làm vườn của bà con.  Trước khi trồng có thể xử lý hom bằng vôi hoặc chế phẩm sinh học để giảm nấm bệnh. Việc thực hiện đúng khâu này sẽ giúp tăng tỷ lệ sống và giảm thối rễ giai đoạn đầu của kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

3.3. Ươm hom tiêu và tiêu chuẩn cây giống

Bà con ươm hom trên giá thể tơi xốp, thoát nước tốt và giữ ẩm đều. Qua đó cần che bóng khoảng 50 đến 60% để hom ra rễ ổn định, tránh nắng gắt làm mất nước. Sau khoảng 30 đến 40 ngày khi hom bén rễ khỏe thì bà con có thể đem trồng. Khi chuyển cây cần thao tác nhẹ để tránh vỡ bầu vì bầu vỡ dễ làm cây chậm hồi.

4. Mật độ trồng cây hồ tiêu và khoảng cách trồng

Trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu, việc trồng quá dày sẽ tăng cạnh tranh dinh dưỡng, tăng ẩm và dễ phát sinh bệnh nguy hiểm. Còn nếu trồng quá thưa thì sẽ lãng phí đất và khó tối ưu hiệu suất vườn. Vì vậy việc canh mật độ trồng cây cần chọn theo loại trụ, điều kiện đất và mức đầu tư của nhà vườn.

4.1. Chọn loại trụ trồng tiêu

Khi thực hiện kỹ thuật trồng cây hồ tiêu, bà con có thể dùng trụ chết như gỗ, bê tông, gạch, hoặc dùng trụ sống. Trụ gỗ dễ kiếm và chi phí thấp nhưng kém bền, dễ bị mối mọt. Trụ bê tông thì bền chắc, chịu lực tốt nhưng chi phí đầu tư cao và thi công khó hơn. 

Trụ gạch giá thành có thể thấp hơn, nhưng có đặc tính hút nhiệt và thoát nước nhanh, dễ làm trụ nóng. Trụ sống tạo bóng râm tự nhiên và tuổi thọ cao, nhưng cần thời gian kiến tạo vì phải trồng trước tiêu để cây trụ đủ lớn và đủ cứng.

4.2. Khoảng cách trồng tiêu theo loại trụ sử dụng

Đối với trụ chết thì khoảng cách thường gặp là 2,5m x 2,5m, tương đương khoảng 1.600 trụ mỗi ha. Nếu muốn cây có không gian rộng hơn thì bà con có thể trồng 3m x 3m, khoảng 1.110 trụ mỗi ha.

Đối với trụ sống thì bà con có thể áp dụng 2,5m x 2,5m hoặc 3m x 3m tùy cây trụ. Trường hợp trồng toàn bộ trụ sống thì bà con có thể bố trí khoảng cách rộng hơn để hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

Người trồng có thể áp dụng mô hình xen 1 hàng trụ sống và 1 hàng trụ chết để giảm chi phí và điều hòa ánh sáng. Cách làm này sẽ giúp vườn tiêu có bóng râm vừa phải và vẫn giữ độ thông thoáng trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

4.3. Gợi ý bố trí hàng và lối đi trong vườn

Vườn tiêu nên bố trí sao cho đi lại thuận để tưới, bón, làm cỏ và thu hoạch. Bởi vì việc có lối đi rõ ràng trong khu trồng sẽ giúp hạn chế giẫm đạp vùng rễ và giúp theo dõi hồ tiêu dễ hơn.

Ở vùng có độ dốc thì bà con bố trí theo đường đồng mức giúp giảm xói mòn và giữ đất. Hệ thống rãnh thoát nước nên làm đồng bộ ngay từ đầu để tránh nước đọng quanh trụ. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu cũng đề cao sự thông thoáng vì điều này giúp giảm ẩm, hạn chế nấm hại và giúp quản lý sâu bệnh hiệu quả hơn.

5. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu theo từng bước

Việc thực hiện khâu trồng tiêu cần làm đúng và đều tay để vườn đồng đều. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu cần tập trung vào thời vụ hợp lý, đặt hom đúng tư thế, che nắng phù hợp và chăm cây non cẩn thận.

Nếu cây con bị sốc nước, sốc nắng hoặc vỡ bầu thì cây tiêu sẽ chậm hồi và dễ suy. việc thực hiện kỹ giai đoạn đầu các bước này sẽ giúp cây leo trụ khỏe và hình thành bộ khung tốt.

5.1. Thời vụ trồng hồ tiêu

Thời vụ tốt nhất thường là đầu mùa mưa để cây có ẩm độ thuận, nhanh ra rễ và phát triển dây. Đối với vùng Tây Nguyên thì thường trồng tháng 5 đến 7, còn vùng Đông Nam Bộ sẽ từ tháng 6 đến 8.

Một số nơi có thể trồng cuối mùa mưa để tránh mưa kéo dài gây úng. Dù chọn thời điểm nào thì nguyên tắc bà con cần quan tâm vẫn là tránh ngập và chủ động nước tưới khi khô hạn. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu ưu tiên thời điểm giúp cây kịp lớn trước mùa khô vì khi cây tiêu đủ lực, chúng sẽ chống chịu tốt hơn và giảm hao hụt.

5.2. Đặt cây giống, lấp đất và che nắng

Khi thực hiện kỹ thuật trồng cây hồ tiêu thì bà con đặt bầu cây giống vào vị trí trồng và lấp đất vừa đủ. Nếu trồng bằng hom có bầu thì bà con cần tránh làm vỡ bầu để rễ không bị tổn thương. Người trồng đặt hom nghiêng 30 đến 45 độ, hướng ngọn về phía trụ với mục tiêu là giúp dây dễ bám trụ và ra rễ tốt ở các đốt.

Sau khi lấp đất và nén vừa chặt thì bà con cần che nắng và chắn gió cho cây tiêu non. Bởi vì tại giai đoạn này cây tiêu ưa thích bóng mát, nếu nắng gắt quá sẽ khiến dễ cháy lá và cháy dây non. 

5.3. Tưới nước và giữ ẩm cho cây mới trồng

Cây mới trồng cần ẩm đều, nhưng bà con tuyệt đối tránh úng khi thực hiện kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. Trong mùa khô thì người trồng có thể tưới 3 đến 5 ngày một lần tùy điều kiện đất và thời tiết.

Nhà vườn có thể áp dụng tưới truyền thống, nhỏ giọt hoặc phun mưa. Việc tưới nhỏ giọt sẽ giúp tiết kiệm nước và đưa nước đúng vùng rễ hoạt động, nhờ đó giảm thất thoát. Trong giai đoạn phân hóa mầm hoa thì bà con cần hãm nước và chỉ tưới khi cần. Tuy vậy đối với cây mới trồng thì ưu tiên vẫn là giữ ẩm ổn định để rễ nhanh hồi.

5.4. Buộc dây, trồng dặm và định hướng leo trụ

Sau khi trồng 7 đến 10 ngày thì người trồng nên kiểm tra vườn thường xuyên. Nếu có cây chết, bà con cần trồng dặm sớm để đảm bảo mật độ và giữ vườn đồng đều. Khi dây tiêu vươn tới trụ thì hãy dùng dây mềm như nylon để buộc. Trong quá trình đó nên buộc gần đốt để rễ dễ bám vào trụ, và khi rễ bám chắc thì cắt bỏ dây buộc.

Việc thực hiện buộc dây đúng sẽ giúp dây leo thẳng, giảm gãy do gió và giúp cây vào trụ nhanh. Đây là thao tác quan trọng trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu giai đoạn cây non.

5.5. Cắt tỉa và bón phân giai đoạn đầu

Khi tiêu leo cao 60 đến 80cm mà chưa ra cành ngang thì bà con có thể bấm ngọn hoặc đôn dây theo hướng dẫn kỹ thuật. Đối với tiêu trồng bằng dây thân, sau 1 năm có thể cắt tạo hình cách gốc 40 đến 50cm để tạo khung. Bà con cần giữ các dây khỏe phân bố đều quanh trụ và loại bỏ mầm yếu.

Về yếu tố dinh dưỡng trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu thì phân hữu cơ được đề cao là rất cần cho vườn tiêu, nhất là khi trồng mới. Phân hữu cơ sẽ giúp đất tơi xốp, tăng giữ ẩm giữ phân và hỗ trợ vi sinh vật đất hoạt động.

6. Phòng ngừa sâu bệnh cho cây hồ tiêu

Phòng bệnh là cách giảm thiệt hại và giảm chi phí dài hạn. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu bao gồm việc thực hiện chủ động phòng ngừa dựa trên nền đất, thoát nước, giống sạch và canh tác thông thoáng.

Các bệnh nguy hiểm như chết nhanh và vàng lá chết chậm liên quan chặt đến điều kiện ẩm, bộ rễ và nguồn bệnh trong đất. Vì vậy việc bà con thực hiện phòng ngừa từ gốc luôn là hướng đi hiệu quả trong kỹ thuật trồng cây hồ tiêu. 

6.1. Từ đất và hệ thống thoát nước

Người trồng không để vườn bị úng nước là nguyên tắc quan trọng. Vì vậy vườn phải có rãnh thoát nước tốt trong mùa mưa để hạn chế nấm gây hại rễ và gốc. Vệ sinh vườn sạch và thông thoáng sẽ giúp giảm ẩm và hạn chế nơi trú của dịch hại. Khi làm cỏ hoặc chăm sóc thì bà con cần tránh gây vết thương cho gốc và rễ.

6.2. Từ giống và hom trồng

Giống và hom là nguồn lây bệnh phổ biến nếu bà con chọn sai. Vì vậy không lấy hom từ vườn có dấu hiệu bệnh và luôn ưu tiên cây giống khỏe, sạch bệnh.

Đối với bệnh virus thì bệnh có thể lây qua hom giống và dụng cụ dao kéo. Vì vậy bà con cần khử trùng dụng cụ cắt hom và cắt tỉa, đồng thời loại bỏ cây nhiễm nặng để hạn chế lây lan.

Trước khi trồng, bà con cần xử lý hom bằng vôi hoặc chế phẩm sinh học để giúp giảm nấm bệnh. Việc thực hiện ươm đúng kỹ thuật, che bóng và giữ ẩm đều cũng giúp cây con khỏe ngay từ đầu.

6.3. Qua mật độ, nước tưới và dinh dưỡng

Mật độ hợp lý sẽ giúp giảm độ ẩm trong vườn và hạn chế nấm bệnh. Nếu bà con trồng quá dày thì làm tăng cạnh tranh dinh dưỡng, cây yếu và dễ bùng phát các hiện tượng dịch hại.

Trong đó việc thực hiện tước tưới cần vừa đủ và không được để úng. Mùa mưa cần thoát nước nhanh và mùa khô thì cần tưới theo chu kỳ phù hợp để cây không bị sốc hạn.

Đối với dinh dưỡng thì bà con cần bổ sung cân đối và có nền hữu cơ tốt. Quá trình bón phân lâu năm có thể làm đất chua hóa, giảm đa dạng dinh dưỡng khoáng và tăng vi sinh vật gây hại vùng rễ, qua đó cũng cần nên chú trọng cải tạo pH và bón hợp lý.

7. Thu hoạch và bảo quản tiêu sau thu hoạch

Thu hoạch và bảo quản đúng sẽ giúp bà con giữ chất lượng hạt và giảm hao hụt. Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu bền vững không chỉ dừng ở khâu trồng, mà còn ở cách làm sau thu hoạch. 

Nếu thu hoạch quá sớm hoặc sơ chế sai thì sẽ dễ làm giảm chất lượng thương phẩm. Vì vậy việc làm đúng quy trình thu hoạch sẽ giúp hạt tiêu khô đều, sạch tạp và hạn chế ẩm mốc khi lưu kho.

7.1. Thời điểm thu hoạch tiêu

Thời vụ thu hoạch thay đổi theo vùng bà con canh tác. Đối với vùng Đông Nam Bộ và Phú Quốc thường tháng 1 đến 3, Tây Nguyên tháng 2 đến 4, trong đó Nam Trung Bộ là tháng 3 đến 5 còn Bắc Trung Bộ là tháng 5 đến 7.

Để làm tiêu đen, thu khi chùm có trên 5% quả chín vàng hoặc đỏ. Để làm tiêu trắng thì bà con thu khi chùm có khoảng 20% quả chín. Không nên thu khi quả còn xanh vì sẽ dẫn đến chất lượng hạt kém và ảnh hưởng giá trị sản phẩm. Việc thực hiện thu đúng độ chín sẽ giúp bà con sơ chế thuận và màu hạt đẹp hơn.

7.2. Cách thu hái hạn chế rụng gié và dập hạt

Thu hoạch nên hái nhẹ nhàng bằng tay để tránh làm gãy cành. Việc hái mạnh tay sẽ dễ làm rụng gié và dập hạt, khiến hao hụt tăng và khó sơ chế. Sau khi thu thì bà con có thể phơi ngay để làm tiêu đen hoặc ủ 1 đến 2 ngày trong mát để tiêu tiếp tục chín, tùy mục đích. 

Trong quá trình ủ của bà con nên trộn đều để quả chín đồng đều. Khi tách hạt thì nhà vườn tránh làm xây xát vỏ và vỡ hạt. Máy tuốt hạt nếu có thì cần vệ sinh sạch trước và sau khi dùng để giảm tạp nhiễm hạt. 

7.3. Sơ chế và bảo quản tiêu

Để làm tiêu đen thì bà con nhúng tiêu vào nước nóng 80 đến 90°C trong 1 đến 2 phút trước khi phơi để giảm tạp nhiễm. Sau đó để ráo rồi phơi hoặc sấy đến khi đạt độ ẩm yêu cầu.

Phơi trên nong tre, bạt ni-lông hoặc sân xi măng, cũng như dụng cụ phơi cần rửa sạch trước mỗi đợt. Nếu sấy thì bà con cần giữ nhiệt độ khoảng 55 đến 60°C và vệ sinh buồng sấy trước khi sấy.

Hạt tiêu đưa vào bảo quản phải khô, đạt độ ẩm 12 đến 13% và sạch tạp chất. Trong đó bảo quản bằng bao hai lớp, lớp trong PE chống ẩm, lớp ngoài PP hoặc bao bố, đặt trên kệ hoặc pa-lét trong kho khô thoáng.
Kỹ thuật trồng cây hồ tiêu sẽ hiệu quả hơn khi bà con làm đúng từ điều kiện đất, thiết kế thoát nước, chọn giống, trồng và chăm cây non đến thu hoạch, bảo quản. Nếu cần hệ thống hóa quy trình để dễ áp dụng tại vườn, bà con có thể theo dõi thêm nội dung kỹ thuật từ AKIFARM và triển khai từng bước ngay từ vụ trồng mới nhé!