Kỹ thuật trồng tiêu trên cây trụ sống và chăm sóc đúng cách

Trồng tiêu trên cây trụ sống là hướng nhiều nhà vườn chọn để giảm chi phí trụ và giữ vườn tiêu ổn định lâu dài. Vì vậy bà con hãy cùng AKIFARM tìm hiểu kỹ thuật chọn trụ, trồng, buộc dây, rong tỉa, tưới và bón phân đúng cách nhé. Xem ngay!

1. Trồng tiêu trên cây trụ sống khác với cây trụ chết ở điểm nào?

Trồng tiêu trên cây trụ sống giúp tạo điều kiện sinh thái phù hợp và có thể kéo dài thời gian khai thác vườn. Qua đó trụ sống còn giúp bà con giảm chi phí đầu tư ban đầu so với trụ gỗ, bê tông.

Trong đó trụ chết trong điều kiện không che bóng, vườn vẫn sẽ có thể cho năng suất cao nhưng dễ bị suy kiệt do phải ra hoa quả quá độ. Khi cây suy thì sẽ dễ bùng phát các bệnh hại nguy hiểm và gây thiệt hại nặng.

1.1. Môi trường sinh trưởng của cây tiêu

Cây tiêu nhạy cảm với ánh sáng vì vậy bà con nên che bóng ở mức nhất định là cần thiết. Trồng tiêu trên cây trụ sống sẽ giúp vườn tiêu có bóng tự nhiên và giảm nắng trực tiếp lên dây tiêu. Tuy vậy nếu che rợp thường xuyên thì sẽ ảnh hưởng năng suất vườn, nên bà con cần rong tỉa thường xuyên để giữ vườn đủ sáng và thông thoáng.

1.2. Ảnh hưởng đến sức cây và tuổi thọ vườn tiêu

Trồng tiêu trên cây trụ sống thường ổn định hơn với tỉ lệ vàng lá và các bệnh chết nhanh, chết chậm có xu hướng thấp. Trong đó chu kỳ khai thác có thể dài hơn trụ chết khoảng 20–50%. Trụ sống còn giúp điều hòa nhiệt độ và ẩm độ trong vườn. Qua đó nhà vườn làm đúng rong tỉa và thoát nước sẽ giúp giữ sức vườn tốt hơn.

1.3. Chi phí đầu tư và yêu cầu chăm sóc

Trồng tiêu trên cây trụ sống cũng sẽ giúp giảm chi phí làm trụ so với trụ gỗ hoặc bê tông. Nhưng đổi lại là bà con phải chăm sóc phần tán, hãm ngọn và rong tỉa định kỳ. Nếu để tán rậm thì vườn sẽ thiếu sáng và dễ ẩm bí. Vì vậy mô hình trồng bền vững hay không còn phụ thuộc ở khâu quản lý tán vườn tiêu. 

2. Cách chọn cây trụ sống trồng tiêu phù hợp

Bà con muốn trồng tiêu trên cây trụ sống hiệu quả thì phải ưu tiên cây thân gỗ mọc thẳng, nhanh lớn và ít phân cành, cũng như vỏ thân trụ nên nhám để rễ tiêu bám chắc. Qua đó cây trụ cũng cần rễ bám chắc và ít cạnh tranh mạnh với tiêu. Việc chọn đúng cây trụ sống ngay từ đầu sẽ giúp giảm công sửa và rủi ro về sau.

2.1. Yêu cầu đối với cây trụ tiêu sống

Cây trụ nên sinh trưởng nhanh tầm khoảng 1–2 năm đủ điều kiện cho tiêu leo. Thân thẳng, ít cành hoặc cành dễ tỉa để không che quá ánh sáng. Nhà vườn cũng nên ưu tiên cây có rễ cọc ăn sâu để giảm cạnh tranh dinh dưỡng với tiêu. 

2.2. Tán cây và bộ rễ ảnh hưởng như thế nào đến cây tiêu

Tán cây trụ quá rậm sẽ che sáng, làm vườn ẩm và tăng nguy cơ nấm bệnh. Vì vậy khi bà con trồng tiêu trên cây trụ sống thì luôn phải thực hiện rong tỉa. Rễ trụ nếu phát triển ngang mạnh sẽ dẫn đến việc cạnh tranh nước và dinh dưỡng với hồ tiêu. Do đó nhà vườn nên cân nhắc điều này trước khi quyết định trồng.

2.3. Những đặc tính cây trụ sống không nên chọn

Bà con cần hạn chế chọn cây có mủ hoặc dễ thu hút côn trùng, cũng như tránh cây tán rộng nhưng khó tỉa vì dễ che rợp kéo dài. Qua đo nhà vườn nên tránh chọn cây trụ dễ gãy đổ hoặc rễ ngang lớn khó kiểm soát. Bởi vì nếu trụ không ổn định thì dây tiêu cũng sẽ dễ bị ảnh hưởng theo. 

3. Các loại cây trụ tiêu sống phổ biến mà bà con thường gặp

Các loại trụ sống trồng tiêu thường gặp là cây muồng đen, lồng mức, keo dậu và bông gòn. Dù chọn loại nào thì trồng tiêu trên cây trụ sống thì bà con vẫn phải quản lý tán đều tay. Dưới đây là ưu nhược điểm chính để nhà vườn chọn cho phù hợp điều kiện chăm sóc.

3.1. Cây muồng đen

Ưu điểm của cây muồng đen là thân cứng, vỏ nhám giúp dây tiêu bám chắc và lá của muồng đen dễ nhanh mục khi rụng giúp tạo chất hữu cơ và mùn. Qua đó rễ cây dạng cọc ăn sâu giúp trụ vững và giảm cạnh tranh dinh dưỡng khi trồng tiêu trên cây trụ sống. 

Nhược điểm của cây trụ này là tán phát triển mạnh nên phải tỉa định kỳ tối thiểu 2 lần/năm, cũng như thường xuất hiện một số vấn đề sinh lý như xì mủ có thể gặp ở trụ.

3.2. Cây lồng mức

Ưu điểm cây trồng này là bà con dễ tỉa cành vì gỗ mềm, tán vừa phải và lá dễ phân hủy. Cũng như rễ dạng cọc ăn sâu nên ít cạnh tranh dinh dưỡng với hồ tiêu. Nhược điểm là giai đoạn cây con cần được bà con chăm kỹ để hạn chế sâu bệnh. Qua đó thân cây có thể không thẳng, cành ngang nhiều nên phải tạo hướng sớm.

3.3. Cây keo dậu

Keo dậu sinh trưởng nhanh và có thể sau khoảng 1 năm đã thả tiêu. Thân gỗ dẻo giúp hạn chế gãy đổ và rễ cọc ăn sâu nên cạnh tranh dinh dưỡng thấp. Trong đó cây cũng tương đối ít sâu bệnh và thích nghi với nhiều vùng đất. 

Nhược điểm của cây là dễ đẻ nhánh và thân không thẳng nếu người trồng không buộc ngọn, tạo tán từ sớm. Qua đó hạt cây rơi xuống dễ mọc, gây khó làm cỏ và kiểm soát cây con.

3.4. Cây bông gòn

Cây bông gòn lớn nhanh và thân thẳng nên nếu cần trồng sớm thì bà con có thể chọn cây đường kính 5–7cm. Trong đó tán cây trụ này cũng vừa phải nên ít che ánh sáng cây tiêu. 

Nhược điểm của cây này là rễ ngang có thể cạnh tranh dinh dưỡng với hồ tiêu về lâu dài. Qua đó cây cũng dễ bị sâu đục thân và dễ gãy khi thời tiết có gió mạnh nên bà con cần xem xét kỹ trước khi thực hiện trồng tiêu trên cây trụ sống.

4. Thời điểm trồng trụ sống và trồng cây tiêu

Thời vụ trồng trụ sống thường vào đầu mùa mưa để cây bén rễ nhanh. Trong đó bà con có thể trồng trụ trước 1–2 năm hoặc trồng cùng năm với tiêu. Điều quan trọng là khi tiêu leo bám là trụ sống phải đủ vững và đủ cao. Nên vì vậy nếu bà con trồng tiêu trên cây trụ sống mà vội vàng bước khâu trụ thì sẽ rất khó sửa sau này. 

4.1. Trồng cây trụ sống trước khi trồng tiêu

Cây keo dậu, lồng mức trồng với khoảng cách 2,5m x 2,5m (1.600 cây/ha). Trong đó muồng đen trồng với khoảng cách tầm 3m x 3m (1.100 cây/ha). Khi trồng bón lót mỗi gốc tầm 2kg phân chuồng và 0,2–0,3kg lân. Nhà vườn mỗi năm có thể bón thúc cho trụ khoảng 2–3 lần để trụ phát triển tốt.

4.2. Trồng cây trụ sống cùng năm với cây tiêu

Bà con nên trồng trụ sống trước 2–3 tháng rồi trồng tiêu sau. Vì trụ sống lúc đó còn nhỏ nên bà con bắt buộc phải dùng trụ tạm cho tiêu leo vào 2–3 năm đầu. Giai đoạn này phải chăm trụ sống đều để trụ đủ lớn cho việc chuyển dây. Bà con cần lưu ý việc trồng tiêu trên cây trụ sống kiểu cùng năm cần bám mốc kỹ thuật.

4.3. Sử dụng trụ tạm khi trụ sống còn nhỏ

Trụ tạm trồng cách trụ sống 10–15cm, đường kính 10–15cm và cao hơn 3m tính từ mặt đất. Trong đó trụ phải tốt để tiêu leo ổn định trong 2–3 năm. Khi trụ sống đủ lớn thì bà con cố định trụ tạm vào trụ sống và chuyển dây dần. Nhà vườn cần làm nhẹ tay để tránh xây xát và gãy dập dây.

5. Kỹ thuật trồng tiêu trên cây trụ sống

Trồng tiêu trên cây trụ sống cần đúng hố, đúng bón lót và đúng khoảng cách. Trong đó việc chuẩn bị hố và xử lý đất nên làm trước khi trồng ít nhất 15 ngày. Vì trụ sống còn nhỏ chưa che bóng được nên bà con phải che nắng, chắn gió kỹ cho giai đoạn đầu. Thực hiện tốt bước này sẽ giúp cây tiêu hồi phục và phát triển ổn định. 

5.1. Đào hố trồng tiêu

Bà con đào 2 hố hai bên trụ tạm, mỗi hố 40cm x 40cm x 50cm và mép hố cách trụ tạm 10–15cm. Trong đó tâm hố cần đặt sao cho bầu cách trụ sống tầm 40–50cm. Nhà vườn có thể đào 1 hố 60cm x 60cm x 50cm để trồng 2 dây hoặc 2 bầu. Bà con cần giữ đúng khoảng cách để dễ chăm và buộc dây khi trồng tiêu trên cây trụ sống.

5.2. Bố trí hồ trồng quanh trụ sống

Bà con bố trí để dây tiêu leo trụ tạm trước rồi mới chuyển sang trụ sống. Nếu đặt lệch thì dây sẽ dễ ngã và rễ bám trụ kém. Nhà vườn nên tính vị trí bầu theo trụ tạm ngay từ đầu để giúp giữ dây đứng khỏe và giảm công sửa. 

5.3. Trồng dây tiêu hoặc bầu tiêu

Mỗi trụ bón lót 10–20kg phân chuồng, tầm 0,2–0,5kg phân lân và 0,2–0,3kg vôi bột. Trong đó cần trộn đều với đất mặt rồi lấp xuống hố. Qua đó bà con cần xử lý đất trong hố trước trồng bằng Confidor 100SL 0,1% (0,5 lít/hố) hoặc Basudin 10H (20–30g/hố). Nhà vườn nên thực hiện điều này trước khi trồng ít nhất tầm 15 ngày.

5.4. Che nắng và chắn gió giai đoạn đầu

Vì trụ sống chưa có bóng nên bà con cần làm túp che nắng và chắn gió cho tiêu để giúp giảm mất ẩm và hạn chế sốc nắng. Trong đó bà con nên che vừa đủ và tránh che quá dày để khiến vườn bí. Khi trụ sống bắt đầu tạo bóng thì người trồng có thể điều chỉnh mức che phù hợp cho vườn trồng tiêu trên cây trụ sống.

6. Cách chăm sóc dây tiêu giai đoạn đầu

Chăm sóc giai đoạn đầu tập trung vào buộc dây, tạo hình và chuẩn bị chuyển trụ. Mục tiêu là giúp dây bám chắc, phát triển khung thân hợp lý và ra nhánh ác đúng nhịp. Nếu buộc dây chậm thì tược dễ ngã ra ngoài, thân ốm và khó hình thành nhánh ác. Vì vậy trong trồng tiêu trên cây trụ sống, bước buộc dây là việc phải làm đều tay.

6.1. Buộc dây tiêu

Đối với tiêu trồng bằng dây thân, sau 1–2 tháng nếu tược lên đến đâu thì bà con buộc đến đó để rễ bám chắc trụ tạm. Nếu buộc chậm khiến tược ngã làm dây yếu thì sẽ khó ra nhánh ác cho cây. Tiêu trồng bằng dây lươn thì nhà vườn vẫn buộc thường xuyên, không để đốt nào không có rễ bám. 

6.2. Tạo hình và nuôi thân

Đối với dây thân, sau 1 năm khi dây bám trụ tạm cao trên 1,5m thì bà con có thể cắt ngang dây thân cách mặt đất tầm 25–30cm. Từ chỗ cắt mọc dây thân chính, nhà vườn hãy giữ dây khỏe để tạo khung.

Sau khi cắt thì từ chỗ cắt sẽ lên các dây thân chính. Bà con giữ lại dây khỏe và tiếp tục buộc 3–5 dây thân mới phát sinh vào trụ tạm để tạo bộ khung ổn định. Khi trụ sống đạt đường kính khoảng 3–4cm và cao 3–3,5m, chỉ nên buộc 1–2 dây thân vào trụ sống. Nhà vườn không nên để quá nhiều dây bám khi trụ còn nhỏ.

6.3. Chuyển dây tiêu sang trụ sống

Khi trụ sống lớn thì bà con hãy buộc cố định trụ tạm vào trụ sống và chuyển dây dần sang trụ sống. Trong quá trình đó thì bà con hãy chuyển từ từ để tránh tổn thương dây. Khi chăm sóc vườn trồng tiêu trên cây trụ sống, bà con cần tỉa bỏ dây thân và cành ác phía dưới gốc, trong đó cành lá của cành ác nên cách mặt đất 1-15cm. 

6.4. Đôn dây đối với tiêu trồng bằng dây lươn

Bà con đôn dây vào năm thứ 2 (12–13 tháng sau trồng) khi dây leo 1–1,2m và ngọn có 2–4 nhánh ác. Trong quá trình thực hiện cần nhẹ tay gỡ dây xuống và tránh xây sát, gãy dập.

Nhà vườn cũng nên khoanh tròn phần dây không mang nhánh ác, lấp nhẹ đất hoặc dằn vài cục đất để giữ. Tuy nhiên không nên lấp dày vì khoanh dây có thể bị chết nếu bí. 

7. Rong tỉa cây trụ sống

Rong tỉa là công việc quan trọng trong trồng tiêu trên cây trụ sống. Mục tiêu là giữ tán thông thoáng, giảm che rợp quá mức và hạn chế môi trường ẩm dễ phát sinh nấm bệnh.

7.1. Rong tỉa vào đầu mùa mưa

Đầu mùa mưa bà con thường rong mạnh để mở tán. Trong đó có thể chỉ để lại một cành nhỏ hút nhựa, hoặc chặt ngang ngọn với cây tái sinh mạnh như muồng đen, keo dậu. Việc rong mạnh sẽ giúp vườn thoáng, giảm ẩm và tạo điều kiện cho dây tiêu quang hợp tốt. Đây cũng là giai đoạn vườn bước vào nhịp sinh trưởng mạnh.

Khi rong tỉa vào đầu mùa mưa thì bà con lưu ý không để ngọn dây tiêu trùm lên trụ sống đã hãm ngọn. Nếu trùm ngọn thì vườn trồng tiêu trên cây trụ sống sẽ dễ rậm và khó kiểm soát chiều cao.

7.2. Rong tỉa vào giữa năm

Vào tháng 8 thì bà con cần rong tỉa nhẹ để cây tái sinh tạo bóng mát cho mùa khô. Việc rong tỉa nhẹ sẽ giúp vườn tránh nắng gắt sau đó nhưng vẫn giữ được độ thoáng. Nhà vườn nên duy trì nhịp này đều mỗi năm bởi vì đây là yếu tố để trồng tiêu trên cây trụ sống ổn định.

7.3. Hãm ngọn trụ sống và kiểm soát dây tiêu

Bà con cần hãm ngọn trụ sống ở độ cao 5m để tiện thu hoạch. Đồng thời hãm ngọn dây tiêu ở 5m và không để trùm lên ngọn trụ đã hãm. Trong đó bà con cần tỉa bỏ dây thân mọc ngoài tán và dây quá dài ở đỉnh trụ. Thực hiện đều đều bước này sẽ giúp vườn trồng tiêu trên cây trụ sống gọn gàng hơn. 

8. Tưới nước và thoát nước cho vườn tiêu

Trồng tiêu trên cây trụ sống cần tưới đúng mùa khô và thoát nước tốt mùa mưa. Vườn trồng tiêu trên cây trụ sống có thể có chu kỳ tưới nước dài hơn trụ chết trong khô hạn, nhưng bà con vẫn phải dựa theo độ ẩm đất thực tế. Nguyên tắc là không để nước đọng ở gốc vì điều đó khiến rễ suy và vườn dễ phát sinh nhiều vấn đề. 

8.1. Tưới nước vào mùa khô

Mùa khô tưới theo định lượng và chu kỳ phù hợp để giữ ẩm quanh gốc. Việc có bóng che từ trụ sống sẽ giúp giảm bốc thoát hơi nước, tuy nhiên bà con vẫn phải quan sát ẩm đất thực tế để điều chỉnh nhịp tưới. Nếu có điều kiện thì bà con hãy dùng hệ thống tưới nhỏ giọt để cấp ẩm đều vì cách này giúp kiểm soát độ ẩm vườn. 

8.2. Thoát nước vào mùa mưa

Vào mùa mưa thì bà con phải đào rãnh, khai mương để thoát nước tốt. Trong quá trình đó người trồng cần vun gốc và không để nước đọng ở gốc tiêu. Việc vườn trụ sống giữ ẩm lâu hơn là do tán che, nên nhà vườn càng phải chủ động thực hiện quá trình thoát nước. 

8.3. Quản lý độ ẩm gốc tiêu

Bà con cần giữ ẩm vừa đủ, tránh vườn trồng tiêu trên cây trụ sống quá ướt hoặc quá khô. Việc độ ẩm cao kéo dài sẽ làm vườn bí, còn khô nhanh làm cây giảm sinh trưởng. Qua đó độ ẩm gốc cây cũng chịu ảnh hưởng từ tán và hệ rãnh mương. Vì vậy việc quản lý tán và thoát nước phải đi cùng nhau và đòi hỏi bà con xử lý phù hợp. 

9. Bón phân cho vườn tiêu trụ sống

Bón phân bao gồm phân hữu cơ và phân khoáng theo giai đoạn, trong đó khi bón thì bà con hạn chế làm tổn thương rễ để tránh cây suy. Trồng tiêu trên cây trụ sống nên chia nhỏ lượng bón để cây hấp thụ đều, cũng như bón đúng mốc để giúp giữ sức vườn ổn định.

9.1. Bón phân hữu cơ

Phân hữu cơ nên bón hàng năm với liều lượng 30–40m³/ha. Thời điểm bón nên thường vào đầu mùa mưa để tận dụng ẩm đất và hỗ trợ phân bón phân giải tốt. Cách bón là đào rãnh vành khăn quanh gốc và mép rãnh cách mép tán 15–20cm. Trong đó rãnh sâu 5–10cm và rộng 15–20cm, sau khi bón xong thì bà con lấp đất lại. Cũng như khi đào rãnh thì nhà vườn hạn chế tối đa làm đứt rễ. Việc bón đúng kỹ thuật sẽ giúp nuôi đất, giữ sức vườn và ổn định lâu dài.

9.2. Bón phân khoáng

Phân khoáng có thể dùng NPK với công thức phù hợp theo từng giai đoạn sinh trưởng. Ở thời kỳ kiến thiết cơ bản thì lượng bón thường chia 4–6 lần/năm để cây hấp thu đều. Cách chia nhỏ sẽ giúp vườn giảm sốc phân và giữ nhịp phát triển ổn định.

Ở thời kỳ kinh doanh thì bà con có thể chia bón 4 lần/năm vào các thời điểm sau thu hoạch, đầu mùa mưa, giữa mùa mưa và cuối mùa mưa. Việc bám mốc này sẽ giúp vườn trồng tiêu trên cây trụ sống duy trì sức.

Trồng tiêu trên cây trụ sống sẽ bền khi bà con chọn trụ đúng, trồng đúng khoảng cách, buộc dây và tạo hình đúng mốc, kèm rong tỉa, tưới thoát nước và bón phân theo lịch. Nếu nhà vườn cần checklist gọn theo từng giai đoạn, liên hệ AKIFARM để được hỗ trợ.